درحالیکه تجربه تلخ دور قبلی مذاکرات همچنان با ماست، دور دوم گفتوگو های ایران و آمریکا به پایان رسید. با توجه به حضور نظامی گسترده و شدیدتر از قبل آمریکا در منطقه، احتمال حمله نظامی در صورت بینتیجه ماندن گفتوگوها وجود دارد. مذاکره زیر سایه چنین تنشی چه روند و چه نتیجهای خواهد داشت؟
یکی از پیشرفتها بازگشت به میز مذاکره در مسقط است که در واقع خروج از دایره تهدید نظامی آمریکا است. باید مذاکرات در فضایی از احترام متقابل و با انعطافی بالا صورت بگیرد تا بتوانیم نتیجه بگیریم. متأسفانه کاخ سفید دچار پارادوکس شده، دونالد ترامپ گاهی پیامهای مثبتی به ایران ارسال میکند و برای اثر گیری مذاکرات و رسیدن به یک توافق جامع ابراز علاقه و امیدواری میکند و گاهی تغییر موضع میدهد و ایران را به حمله ناگهانی یا تغییر رژیم تهدید میکند! اگر این رفتار یک بازی سیاسی نباشد، نشان میدهد تصمیم گیری برای دونالد ترامپ دشوار شده که از یک سو به دلیل فشار لابی اسرائیل برای حمله و از سوی دیگر به خاطر تلاش منطقه و اروپا برای کنترل تنش است. با این توضیح ایران حضور پای میز مذاکره را پذیرفته و شرایط نتیجه گرفتن را فراهم میبیند و پیشرفتهایی در پیش درآمد مذاکرات وجود داشت که دو طرف پذیرفتند وارد گفتوگو شوند.
به نظر میرسد فعلاً مذاکرات صرفاً در محدوده فعالیت هستهای ایران محدود شده است و ایران برای این که نگرانی جامعه جهانی را برطرف کند آماده هر نوع همکاری با آژانس و نهادهای بینالمللی شده است.
نگاهها متوجه ژنو است که خروجی مذاکرات دوره دوم چه خواهد بود. طبیعتاً طرفین ضمن مذاکره و با وجود همکاری با همه طرفهای مذاکره انگشت به ماشه هم هستند.
این بار مسئله با قبل فرق دارد و هرگونه حرکتی از سوی آمریکا یا اسرائیل به شعله ور شدن یک جنگ منطقهای و حتی بینالمللی منجر خواهد شد. جنگ ۱۲ روزه توان نظامی طرفین را مشخص کرد و آمریکاییها به خوبی از توان دفاعی و قدرت موشکی ایران آگاهی دارند و نه میخواهند و نه باید دست به اقدام نظامی بزنند. زیرا منطقه و جهان دچار آشفتگی خواهد شد.
آنچه مسلم است روند رو به پیشرفت و منتج به نتیجه مذاکرات شرایط را تغییر میدهد و گزینه نظامی را از دستور کار آمریکا خارج میکند. لذا در این دور نتیجه گرفتن در گفتوگوها برای دو طرف مهم است.
در دور قبلی گفتوگوها اسرائیل یک نقش حاشیهای داشت امروز علناً پیش آمده وپ در متن حضور پیدا کرده است. چه پیش بینی از میزان تأثیر گذاری تل آویو بر مذاکرات دارید؟ تغییر نقش اسرائیل در این دور از مذاکرات چه تأثیری بر گفتوگوها خواهد داشت؟
سفر ناگهانی بنیامین نتانیاهو به آمریکا و گفتوگوی سه ساعته با دونالد ترامپ این فکر را تقویت میکند که اسرائیل در صدد تحمیل خواستههای خود به آمریکا است تا تیم مذاکره کننده ایالات متحده این موارد را در توافق لحاظ کنند، اما آن سفر بیشتر نشانه نگرانی اسرائیل از امضای توافق جامعی بین ایران و آمریکاست که به تنش خاتمه میدهد. هدف اسرائیلیها توان موشکی و محور مقاومت است و نتانیاهو اصرار داشته و دارد که موضوع توان دفاعی و همچنین همکاری محور مقاومت با ایران برای اسرائیل حل شود. نتانیاهو از دونالد ترامپ خواسته دو موضوع محور مقاومت و مسئله موشکی را در دستور کار مذاکرات بگنجاند ولی به طور کلی مسئله اش توافق ایران و آمریکا است. پایان پیدا کردن این تنش به نفع اسرائیل نیست. اسرائیل بدون آمریکا یک بازیگر حاشیهای، کم ظرفیت و ناتوان است و سعی دارد همواره درباره ایران مشترکاتی با آمریکا داشته باشد و ایالات متحده را در جبهه خود نگه دارد.
در این دور از تنش من احساس میکنم تصمیم کاخ سفید این است که مذاکرات به سر انجام برسد برای این که همه رهبران کشورهای اسلامی و عربی در منطقه بر این متحد خود فشار میآورند زیرا نگران بروز درگیری بین ایران و آمریکا و گسترش تنش نظامی در منطقه هستند. اگر درگیری صورت بگیرد با تمام جنگهای منطقه فرق خواهد داشت، تبادل آتش شدت بیشتری خواهد داشت و طبیعتاً همه در منطقه آسیب میبینند.
آیا با استمرار گفتوگوها میان ایران و آمریکا میتوانیم گزینه جنگ و درگیری نظامی ایران و آمریکا را مردود بدانیم؟
نمیتوان آینده را پیش بینی کرد. دونالد ترامپ شخصیت با ثباتی ندارد و روحیهاش متغییر و متلاطم است. از سویی همواره تحت فشار اسرائیل و تحت تأثیر لابی یهود قرار دارد، اما الان در این شرایط و تا مشخص شدن نتایج مذاکرات به نظر میرسد که حداقل برای مدتی محدود گزینه نظامی در دستور کار آمریکا نیست. ایران باید هوشمندی و هوشیاری خودش را حفظ بکند و فریب تبلیغات و تاکتیکهای نظامی آمریکا را نخورد، حضور ناوهای جنگی آمریکا در منطقه خطر برای ما و صلح و امنیت منطقه تلقی میشود و به همین دلیل به نظر میرسد مذاکره باید با چشمانی باز و در عین حال با آمادگی کامل برای هرگونه حملات احتمالی انجام شود.
با توجه به تحولات منطقه و شرایط فعلی محور مقاومت، آسیبهایی که در جنگ ۱۲ روزه به تأسیسات هستهای ایران وارد شد،شرایط اقتصادی و ناآرامیهای اجتماعی اخیر، به نظر میرسد موقعیت ایران در این دور از مذاکرات برای امتیاز گیری از طرف مقابل مناسب نیست. ایران چه امتیازاتی روی میز مذاکره گذاشته است؟
تلاش این است که از بروز جنگ جلوگیری شود. ایران در مذاکرات نرمش نشان میدهد. در مورد غنی سازی و حجم غنی سازی یا در خصوص دیگر فعالیتها به نقطهای که گفتوگوها شکل بگیرند رسیدهایم.
ایران و آمریکا باید نرمش نشان دهند. در غیر این صورت جنگ خواهد شد. ما در نقطهای تعیین کنندهای از تاریخ منطقه ایستادهایم.
آمریکاییها به شدت دنبال این هستند که در مذاکرات امتیازات بیشتری از ایران بگیرند. این همه فشار و حضور نظامی برای دستاوردهایی است که در مذاکره تعریف کردهاند که این مرحله بستگی به هوشیاری و هوشمندی تیم مذاکره کننده ایرانی دارد.