رئیسجمهور از تریبون رسمی از ناتوانی دولت در مهار ناترازیها روایت کرده و علت آن را فقدان منابع تأمین مالی ذکر کرده است.
بر اساس گزارشهای رسمی بانک مرکزی، فروش نفت و گاز جمهوری اسلامی در سال ۱۴۰۴ به میزان ۵۷ میلیارد و ۴۴۳ میلیون دلار و وصول درآمدهای مالیاتی ۱۷۰۴ هزار و ۴۵۶ میلیارد تومان بوده که معادل ۹۳.۶ درصد رقم بودجه مصوب است. قرار بود دولت حدود ۵۴۰ هزار میلیارد تومان از صندوق توسعه ملی و ۷۰۰ هزار میلیارد تومان نیز از محل انتشار اوراق قرضه درآمد کسب کند؛ یعنی حدود ۱۲۰۰ هزار میلیارد تومان استقراض برای تأمین کسری بودجه پیشبینی شده بود. دولت در سال گذشته کسری بودجه را چه از طریق استقراض از صندوق توسعه ملی، چه از طریق صدور اوراق بدهی و چاپ اسکناس (استقراض از بانک مرکزی) تأمین کرد.
لذا اظهارات رئیسجمهور مبنی بر «پول نداشتن» برای مهار ناترازیها و تأمین رفاه جامعه، بهویژه اقشار آسیبپذیر، نشان میدهد که منابع در جای خود هزینه نشده و به سمت تأمین منابع غیر اقتصادی، نظیر هزینههای دفاعی و نظامی، هستهای و برونمرزی، سوق داده شده است.
میلیاردها دلار توسط تراستیها و صادرکنندگان رانتی به کشور بازنگشت و باعث شد خزانه دولت خالی شود.
پرداخت بسیاری از هزینههای ضروری که با هدف تأمین رفاه اقتصادی و اجتماعی و رفع کمبودها در نظر گرفته شده بود، انجام نشده است؛ موضوعی که پیامد آن کاهش تولید، افزایش هزینهها و سطح قیمتها، کاهش قدرت خرید و فروغلتیدن جامعه به ورطه فقر بوده است.
توان مالی دولت از دوران پیش از جنگ تقلیل یافته و دولت با چالش بزرگی حتی در تأمین مخارج روزمره خود روبهروست.
برخی مقامات، برونرفت از تحریمها و شکست محاصره را بهعنوان تاکتیکی مؤثر در برابر استمرار وضع موجود پیشنهاد داده و در حال تدارک آن هستند.
آمادهسازی و بارگیری یک سوپرنفتکش به مقصد چین، بهعنوان شریک استراتژیک جمهوری اسلامی، با عبور از تنگه هرمز، با همین هدف اجرایی میشود. این اقدام نوعی اعلان جنگ به آمریکا تلقی میشود؛ چنانچه این نفتکش مورد تهاجم قرار گیرد، تمام پایگاههای آمریکا در منطقه و حتی فرامنطقهای و زیرساختهای کشورهایی که با در اختیار گذاشتن پایگاه به آمریکا با این کشور همکاری میکنند، جزو اهداف مشروع تلقی شده و مورد حمله قرار خواهند گرفت.
اخیراً ترامپ اعلام کرد که اگر تا پیش از پایان ریاستجمهوری وی، مسئله جمهوری اسلامی خاتمه نیابد، این موضوع برای او شکست محسوب میشود. لذا از آنجا که کیش شخصیت او اجازه شکست را به وی نمیدهد، در صورت عدم توافق شاهد تهاجم نظامی خواهیم بود. منتها ممکن است این حمله زمانی صورت گیرد که محاصره اقتصادی در آینده، اقتصاد را تضعیف کند.
دو سناریو درباره اعزام نفتکش به چین از گذرگاه هرمز مطرح است:
سناریوی اول: عبور موفق نفتکش و شکستن محاصره دریایی
۱. از آنجا که این تصمیم پس از نشست سهجانبه ترامپ، شی و پوتین، که هر سه بر عبور و مرور کشتیها از آبراههای بینالمللی تأکید کردند، اتخاذ شده است، احتمالاً نفتکش بدون مانع از تنگه عبور کرده و به سمت چین حرکت میکند؛ زیرا چین که شریک استراتژیک ایران است، تضمین عبور کشتی را کرده است.
در صورت عبور موفق، قاعدتاً این اقدام چراغ سبزی خواهد بود تا نفتکشهای متعلق به کشورهای دیگر نیز اجازه عبور سالم از تنگه را داشته باشند و این به معنای بیاثر شدن محاصره دریایی خواهد بود.
به باور من، موفقیت این سناریو ضعیف است.
ترامپ منطقه را با عظیمترین ناوهای هواپیمابر پیشرفته، صدها هلیکوپتر، هزاران پهپاد و نیروی نظامی تجهیز نکرده است که به این آسانی محاصره شکسته شود.
سناریوی دوم: حمله به نفتکش
۲. از آنجا که جمهوری اسلامی در صدها نشست و مذاکره غیرمستقیم با میانجیهای متفاوت، نهتنها یک گام از مواضع ایدئولوژیک خود عقب ننشسته، بلکه تنگه هرمز را بسته و مطالبات بیشتری را مطرح کرده است، و شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای اخیر را پیروزی خود تلقی کرده و بر اعتمادبهنفس خود افزوده است، لذا با بررسی و مطالعه رفتار سیاسی ترامپ، تهدیدات وی را جدی نگرفته و اعزام نفتکش به چین و شکستن محاصره را محکی برای تغییر وضع موجود دانسته است.
اما اگر نفتکش مورد تهاجم قرار گیرد، جمهوری اسلامی بهجای نبرد در ماههای آتی، زمانی که از منظر اقتصادی تضعیف شده است، آماده نبردی زودهنگام خواهد بود.
یک اشتباه محاسبه ممکن است شرایط اقتصادی را سختتر از وضعیت کنونی رقم بزند و بر چالشها بیفزاید.