به گزارش ستاره صبح جهان روز پنجشنبه شاهد یکی از کمسابقهترین رویدادهای دیپلماتیک سال بود؛ دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین در شهر شنژن چین گرد هم آمدند تا درباره مهمترین چالشهای امنیتی و سیاسی جهان گفتوگو کنند. نشستی که از ابتدا با موضوعاتی مانند جنگ اوکراین، بحران ایران، کنترل تسلیحات هستهای و امنیت انرژی مورد توجه قرار گرفت و در نهایت با انتشار یک اعلامیه مشترک به پایان رسید.
اهمیت این دیدار تنها به حضور همزمان سه رهبر محدود نمیشود. آمریکا، روسیه و چین سه بازیگر اصلی رقابتهای راهبردی جهان هستند و تصمیمها و اختلافات آنها میتواند بر امنیت، اقتصاد، بازار انرژی و آینده روابط بینالملل تأثیر بگذارد.
در نشست ترامپ، پوتین و شی چه گذشت؟
این دیدار در حاشیه اجلاس همکاریهای اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شنژن برگزار شد. رهبران سه کشور در اظهارات ابتدایی خود بر ضرورت گفتوگو و مسئولیت قدرتهای بزرگ در حفظ صلح جهانی تأکید کردند.
ترامپ با اشاره به توان هستهای سه کشور، گفت آمریکا، روسیه و چین موقعیت ویژهای برای مذاکره درباره کاهش تسلیحات اتمی و پایین آوردن خطر استفاده از آنها دارند. او در عین حال دشواری کنار گذاشتن سلاحهای هستهای را نیز یادآور شد.
پوتین از منافع مشترک سه کشور در حلوفصل مناقشات منطقهای سخن گفت و جنگ اوکراین را یکی از موضوعات مهم مورد بحث دانست. شی جینپینگ نیز بر ضرورت همکاری قدرتهای بزرگ، پرهیز از تقابل و حفظ ثبات بینالمللی تأکید کرد.
پیش از نشست سهجانبه، ترامپ دیدارهای جداگانهای با پوتین و شی داشت. موضوع اوکراین در گفتوگوهای دوجانبه آمریکا و روسیه و همچنین مذاکرات آمریکا و چین مطرح شد.
۴ محور مهم بیانیه مشترک سه قدرت جهانی
بر اساس گزارشهای منتشرشده درباره اعلامیه مشترک، چهار موضوع اصلی در این سند مورد توجه قرار گرفته است:
۱. اصلاح سازمان ملل متحد
سه کشور از اصلاح ساختار سازمان ملل و افزایش کارآمدی این نهاد در مواجهه با بحرانهای بینالمللی حمایت کردند. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر سه کشور از اعضای دائم شورای امنیت هستند و در ساختار فعلی نظام بینالملل نقش تعیینکنندهای دارند.
۲. کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش تسلیحات اتمی
یکی از مهمترین محورهای مذاکرات، کنترل تسلیحات هستهای بود. سه قدرت بر ضرورت ادامه گفتوگو برای کاهش خطر استفاده از سلاحهای اتمی و جلوگیری از گسترش این تسلیحات تأکید کردند.
با این حال، این موضع به معنای توافق بر سر خلع سلاح کامل یا تعیین زمانبندی مشخص برای کاهش زرادخانههای هستهای نیست.
۳. امنیت انرژی و افزایش عرضه فرآوردههای نفتی
امنیت انرژی یکی دیگر از موضوعات مهم اعلامیه بود. افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی و حفظ جریان باثبات انرژی در جهان از محورهای مطرحشده در این سند عنوان شده است.
این موضوع در شرایطی اهمیت دارد که جنگها و تنشهای منطقهای، بهویژه اختلال در مسیرهای انتقال نفت، میتوانند بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهند.
۴. موضوع مصونیت مقامات و دیوان کیفری بینالمللی
در بخش دیگری از اعلامیه، موضوع مصونیت مقامات رسمی و انتقاد از نحوه اعمال صلاحیت قضائی دیوان کیفری بینالمللی مطرح شده است. این بند نیز از جنبه حقوق بینالملل و اختلافات قدرتهای بزرگ با نهادهای قضائی بینالمللی اهمیت دارد.
چرا نام ایران و اوکراین در بیانیه پایانی نیامد؟
یکی از نکات قابل توجه این نشست، فاصله میان موضوعات مطرحشده در مذاکرات و مفاد نهایی بیانیه است.
پیش از نشست، پرونده جنگ اوکراین و تحولات ایران از موضوعات مورد انتظار برای گفتوگو بود. ترامپ نیز از تمایل خود برای همکاری با چین و روسیه در زمینه پایان دادن به جنگ اوکراین سخن گفته بود.
با این حال، در بیانیه مشترک منتشرشده اشاره مستقیمی به ایران یا جنگ اوکراین وجود ندارد.
این مسئله به معنای کنار گذاشته شدن این پروندهها از مذاکرات نیست؛ بلکه نشان میدهد سه کشور برای انتشار یک سند مشترک، روی موضوعاتی تمرکز کردهاند که امکان اعلام موضع مشترک درباره آنها بیشتر بوده است.
سهم ایران از توافق سه قدرت جهانی چیست؟
برای ایران، این نشست از سه جهت اهمیت دارد.
نخست، موضوع امنیت انرژی و جریان انتقال نفت است. هرگونه توافق یا اختلاف میان واشنگتن، مسکو و پکن درباره انرژی میتواند بر بازار جهانی نفت و بهطور غیرمستقیم بر درآمدهای نفتی کشورهای صادرکننده اثر بگذارد.
دوم، مسئله هستهای است. تأکید سه قدرت بر کاهش خطرات هستهای میتواند فضای دیپلماسی بینالمللی را تحت تأثیر قرار دهد؛ اما در متن بیانیه، توافق مشخصی درباره برنامه هستهای ایران اعلام نشده است.
سوم، جایگاه روسیه و چین در تحولات منطقه است. همکاری این دو کشور با آمریکا در برخی موضوعات جهانی نشان میدهد که روابط بینالمللی را نمیتوان صرفاً بر مبنای بلوکبندیهای ثابت و همیشگی تحلیل کرد.
در نتیجه، نباید از این نشست بهتنهایی نتیجه گرفت که توافقی درباره آینده ایران یا تحولات خاورمیانه حاصل شده است.
آیا نشست شنژن میتواند نظم جهانی را تغییر دهد؟
نشست سهجانبه ترامپ، پوتین و شی را باید در چارچوب رقابت و همکاری همزمان قدرتهای بزرگ ارزیابی کرد.
از یک سو، سه کشور در حوزههایی مانند امنیت هستهای، انرژی و اصلاح نهادهای بینالمللی زمینههایی برای همکاری دارند. از سوی دیگر، اختلافات آنها درباره جنگ اوکراین، تجارت، تحریمها، فناوری و نفوذ منطقهای همچنان جدی است.
انتشار بیانیه مشترک بهخودیخود به معنای شکلگیری اتحاد سیاسی یا نظامی میان این کشورها نیست. حتی توافق بر سر اصول کلی نیز تا زمانی که به سازوکار اجرایی، تعهدات روشن و اقدامات عملی تبدیل نشود، نمیتواند تغییر بنیادینی در معادلات جهانی ایجاد کند.
توافقی مهم، اما نه پایان اختلافات جهانی
دیدار ترامپ، پوتین و شی جینپینگ در شنژن را میتوان یکی از مهمترین رویدادهای دیپلماتیک روزهای اخیر دانست. سه قدرت بزرگ جهان در شرایطی که بحرانهای امنیتی و اقتصادی متعددی وجود دارد، بر سر ادامه گفتوگو درباره امنیت هستهای، انرژی و اصلاح ساختارهای بینالمللی به موضع مشترکی رسیدند.
با این حال، سکوت بیانیه درباره ایران و اوکراین، نبود جدول زمانی مشخص برای اجرای تعهدات و تداوم اختلافات راهبردی سه کشور نشان میدهد که هنوز نمیتوان از شکلگیری یک توافق جامع برای حل بحرانهای جهانی سخن گفت.
منبع: نبض امروز