ترامپ با اعلام بی نیازی با توافق با ایران در پی آن است که بدون ورود به یک جنگ مستقیم و پرهزینه، فرسایش اقتصادی و محدودسازی ظرفیتهای راهبردی تحت فشار قرار دهد.
این رویکرد، در عین حال حامل پیامی برای بنیامین نتانیاهو است، پیامی مبنی بر اینکه اولویت واشنگتن لزوماً با ترجیحات نظامی تلآویو انطباق ندارد.
برای نتانیاهو این موضع را میتوان نوعی محدودسازی فضای مانور نظامی اسرائیل علیه ایران تلقی کرد. زیرا اگر راهبرد دولت ترامپ بر محاصره اقتصادی، فشار دریایی و تشدید تحریمها استوار باشد، حمله نظامی اسرائیل به ایران میتواند این راهبرد را از مسیر مورد نظر واشنگتن خارج کند و آمریکا را ناخواسته در برابر یک بحران منطقهای گسترده قرار دهد. بنابراین ترامپ با برجستهکردن ابزارهای غیرنظامی، عملاً میکوشد ابتکار عمل در پرونده ایران را در اختیار خود نگه دارد.
در این چارچوب، پیام دوم ترامپ به نتانیاهو تفکیک میان اهداف امنیتی آمریکا و جاهطلبیهای راهبردی نتانیاهو است. نتانیاهو همواره تلاش کرده است مسئله ایران را بهعنوان یک تهدید وجودی برای اسرائیل در دستور کار سیاست خارجی آمریکا نگه دارد و واشنگتن را به مشارکت در عملیات نظامی گستردهتر ترغیب کند. اما وقتی ترامپ اعلام میکند که بدون توافق و از طریق فشار اقتصادی و محاصره نیز میتواند اهداف خود را محقق کند، در واقع به نتانیاهو میفهماند که قرار نیست هر تصمیم نظامی تلآویو بهصورت خودکار به تعهد نظامی واشنگتن تبدیل شود. گزارشهای اخیر نیز از اختلاف دیدگاه دو طرف درباره بازگشت به عملیات نظامی حکایت دارند.
پرسش اصلی این است که آیا نتانیاهو میتواند مستقلاً به ایران حمله کند؟ پاسخ از منظر نظامی مثبت اما از منظر راهبردی مشروط است.
*اسرائیل از توان اطلاعاتی، موشکی و هوایی برخوردار است و میتواند بدون مشارکت مستقیم آمریکا عملیات محدود یا حتی گستردهای انجام دهد.
با اینحال، میان توانایی آغاز حمله و توانایی دستیابی به نتیجه راهبردی تفاوت اساسی وجود دارد. حمله به اهداف پراکنده نظامی با نابودی تأسیسات مستحکم ایران یکسان نیست.
*اسرائیل برای عملیات پایدار و اثربخش، بهویژه علیه اهداف زیرزمینی، به ظرفیتهای لجستیکی، اطلاعاتی و تسلیحاتی آمریکا نیاز دارد. بمبهای سنگرشکن و بمبافکنهای راهبردی آمریکا نمونهای از این وابستگی هستند.
* نتانیاهو باید هزینههای پاسخ متقابل ایران به جغرافیای منطقه، پایگاههای آمریکایی و اختلال در امنیت انرژی و کشتیرانی را محاسبه کند. حمله مستقل اسرائیل ممکن است بهجای تحقق اهداف تلآویو، آمریکا را در برابر یک واقعیت انجامشده قرار دهد و ترامپ را ناخواسته وارد جنگی کند که در مقطع کنونی تمایلی به گسترش آن ندارد.
* نتانیاهو با یک معادله دشوار مواجه است.از یک سو نمیتواند فشار سیاسی و امنیتی برای اقدام علیه ایران را کنار بگذارد و از سوی دیگر، بدون پشتیبانی عملیاتی آمریکا، دستیابی به اهداف حداکثری برایش دشوارتر خواهد بود. حتی اظهارات انتخاباتی اخیر او درباره پرهیز از حمله پیشدستانه نیز نشان میدهد که محاسبات سیاسی داخلی در تصمیم نظامی اسرائیل بیتأثیر نیست.
* راهبرد ترامپ را باید نوعی تلاش برای انحصاریکردن مدیریت بحران ایران دانست. او میخواهد فشار حداکثری را به ابزار اصلی و جنگ را به گزینهای کنترلشده و تابع محاسبات واشنگتن تبدیل کند. پیام به نتانیاهو نیز روشن است. اسرائیل میتواند نگران امنیت خود باشد، اما نمیتواند بهتنهایی برای آمریکا هزینه یک جنگ منطقهای را تعیین کند. البته این به معنای منتفیشدن حمله اسرائیل نیست؛ بلکه به معنای افزایش هزینه سیاسی و نظامی چنین تصمیمی و کاهش آزادی عمل نتانیاهو است. در نهایت، ترامپ به دنبال مهار ایران از مسیر فشار اقتصادی است، درحالیکه نتانیاهو به دنبال حل نظامی مسئله ایران است؛ این همان شکاف راهبردی بالقوه میان واشنگتن و تلآویو است. به واقع ترامپ به دنبال مهار بدون جنگ تمامعیار است، اما نتانیاهو همچنان به تغییر موازنه از طریق برتری نظامی میاندیشد.