گروه بین‌الملل: تحولات تازه در روابط ایران و آمریکا از افزایش اختلافات درباره مسیر مذاکرات و احتمال تغییر راهبرد دولت دونالد ترامپ حکایت دارد. در شرایطی که تهران از طریق میانجی‌های منطقه‌ای پیشنهادهایی برای کاهش تنش و پایان دادن به وضعیت تقابل ارائه کرده، اظهارات تازه رئیس‌جمهور آمریکا و گزارش‌ها درباره کاهش نقش جی‌دی ونس در پرونده ایران، چشم‌انداز دیپلماسی را پیچیده‌تر کرده است.
طرح دو روزه ایران برای توافق
یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر، پیشنهاد دو روزه ایران بود که از طریق میانجی‌گری قطر به طرف آمریکایی منتقل شد. این پیشنهاد نسخه فشرده‌تری از طرح هفت‌مرحله‌ای تهران برای خروج از وضعیت تقابل محسوب می‌شد.
ایران در این چارچوب تأکید داشت که پیش از ورود به مذاکرات هسته‌ای، باید مجموعه‌ای از اقدامات عملی از سوی واشنگتن انجام شود. پایان محاصره دریایی بنادر ایران، لغو تحریم‌های جدید، بازگشت معافیت‌های فروش نفت، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده، کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه و توقف جنگ در جبهه‌های مختلف، از جمله مهم‌ترین مطالبات تهران بود.
در مقابل، ایران آمادگی خود را برای بازگشایی تنگه هرمز طی یک بازه زمانی دو روزه و بازگشت مسیر کشتیرانی به شرایط مورد توافق اعلام کرده بود. همچنین موضوع تدوین ترتیبات جدید دریانوردی با مشارکت ایران و عمان در این پیشنهاد مورد توجه قرار داشت.
نکته اصلی این طرح، تقدم مسائل مربوط به محاصره و تحریم‌ها بر مذاکرات هسته‌ای بود. تهران معتقد بود ابتدا باید فشارهای اقتصادی و نظامی کاهش یابد و سپس درباره پرونده هسته‌ای مذاکره شود.
اختلاف بر سر نقطه آغاز مذاکرات
گزارش‌ها حاکی است ایران از طریق قطر اعلام کرده در شرایط فعلی قصد ورود به مذاکرات هسته‌ای را ندارد. این موضع نشان‌دهنده اختلاف جدی دو طرف درباره پیش‌شرط‌های توافق است.
واشنگتن خواهان قرار گرفتن پرونده هسته‌ای در مرکز مذاکرات است، اما تهران پایان محاصره دریایی و کاهش فشارهای اقتصادی را مقدم می‌داند. همین اختلاف باعث شده تلاش‌های میانجی‌گرانه تاکنون به نتیجه قطعی نرسد.
در چارچوب پیشنهادی ۴۸ ساعته نیز رفع محاصره و آزادسازی بخشی از دارایی‌های ایران در روز نخست و بازگشایی تنگه هرمز و آغاز روند بازرسی‌های هسته‌ای در روز دوم مطرح شده بود. با این حال، اختلاف دیدگاه‌ها همچنان مانع توافق است.
پیام ترامپ دیگر نیازی به توافق نیست
دونالد ترامپ در واکنش به تحولات اخیر اعلام کرد که آمریکا دیگر به توافق با ایران احتیاجی ندارد. او در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال مدعی شد واشنگتن اهرم‌های مهمی برای اعمال فشار در اختیار دارد و از دارایی‌های ایران و تنگه هرمز به‌عنوان ابزارهای قدرت نام برد. این اظهارات را می‌توان تلاشی برای نمایش برتری آمریکا و افزایش فشار سیاسی بر تهران ارزیابی کرد. با این حال، اعلام بی‌نیازی از توافق لزوماً به معنای پایان قطعی دیپلماسی نیست و ممکن است نشان‌دهنده ترجیح کاخ سفید برای ادامه فشار اقتصادی و دریایی باشد.
محاصره دریایی گزینه مورد توجه واشنگتن
بر اساس گزارش‌ها، ترامپ سه گزینه اصلی پیش رو دارد: بازگشت به مذاکرات، ازسرگیری عملیات نظامی یا ادامه وضعیت موجود از طریق محاصره دریایی ایران. به نظر می‌رسد گزینه سوم در شرایط فعلی برای واشنگتن جذابیت بیشتری داشته باشد؛ زیرا امکان حفظ فشار اقتصادی را بدون ورود فوری به جنگی گسترده فراهم می‌کند. با این حال، استمرار محاصره می‌تواند تنش‌ها در خلیج فارس را افزایش دهد، امنیت مسیرهای انتقال انرژی را تحت تأثیر قرار دهد و احتمال برخوردهای نظامی را بیشتر کند. از سوی دیگر، ایران نیز بازگشایی تنگه هرمز را به تحقق شروط خود مرتبط کرده است.
کاهش نقش ونس در پرونده ایران
تحول مهم دیگر، گزارش‌ها درباره کنار رفتن جی‌دی ونس از مسئولیت محوری مذاکرات ایران است. ترامپ از معاون خود خواسته تمرکز بیشتری بر مسائل داخلی آمریکا و موضوعات سیاسی مرتبط با ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها داشته باشد. این تصمیم اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا ونس طی ماه‌های گذشته یکی از چهره‌های اصلی تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ بود. او در ماه آوریل نیز در چارچوب مذاکرات اسلام‌آباد نقش مهمی ایفا کرده بود.
آینده دیپلماسی در ابهام
مجموع تحولات اخیر نشان می‌دهد پرونده ایران در واشنگتن میان سه گزینه توافق، تشدید نظامی و استمرار محاصره دریایی قرار گرفته است. مواضع تازه ترامپ و کاهش نقش ونس احتمال تغییر اولویت‌های کاخ سفید را تقویت می‌کند. با این حال، ادامه فشار بدون راه‌حل سیاسی می‌تواند بحران را پیچیده‌تر کند. آینده روابط تهران و واشنگتن به میزان انعطاف دو طرف، نقش میانجی‌های منطقه‌ای و امکان توافق بر سر ترتیب اجرای تعهدات بستگی دارد.
برگرفته از: تابناک