برخی ناظران و رسانهها با تشبیه این نشست به کنفرانس یالتا در فوریه ۱۹۴۵، از احتمال شکلگیری نوعی توافق میان سه قدرت جهان و بازآرایی نظم بینالمللی سخن گفتند. گویی قرار بود سه رهبر در غیاب سایر بازیگران بینالمللی درباره آینده جهان و تقسیم مجدد حوزههای نفوذ به تفاهمی تاریخی دست یابند.
با اینحال آنچه در عمل از نشست شنژن حاصل شد، فاصله قابلتوجهی با انتظارات و بزرگنماییهای پیشینی داشت. به عبارت دیگر کوه نشست شنژن موش زایید. تنها حاصل این دیدار پرهیاهو، انتشار یک بیانیه مشترک چهاربندی بود که نه از توافقی تعیینکننده درباره بحرانهای بینالمللی حکایت داشت و نه حامل نقشه راه مشخصی برای مدیریت منازعات و باز تعریف مناسبات قدرت در نظام بینالملل بود.
سه بازیگر حاضر در این نشست برخلاف رهبران یالتا نه متحدان نظامی یک جنگ مشترک، بلکه قدرتهایی با منافع متعارض از همه مهمتر با برداشتهای متفاوت از نظم جهانی و رقابتهای ژئوپلیتیکی پیچیده در شنژن گرد هم آمدند.
ایالات متحده در پی حفظ برتری و هژمونی راهبردی خود بود، چین خواهان تثبیت جایگاه خود بهعنوان یک قدرت جهانی و بازنگری در مناسبات موجود است و روسیه نیز میکوشد ضمن خروج از محدودیتهای ناشی از جنگ اوکراین، موقعیت خود را بهعنوان یکی از قطبهای تعیینکننده سیاست جهانی حفظ کند.
بنابراین، صرف حضور سه رهبر در یک قاب مشترک نمیتواند به معنای شکلگیری توافقی همتراز با یالتا تلقی شود. یالتا محصول یک جنگ جهانی و توافق بر سر ترتیبات پساجنگ بود،اما شنژن محصول ضرورت مدیریت رقابت میان سه قدرت حاضر آن دوران بود.
به این ترتیب و با توجه به دستور کار نشست شنژن، این نشست را باید با فاصلهگرفتن از هیجان رسانهای و بازگشت به معیارهای عینی تحلیل روابط بینالملل ارزیابی کرد.
نشست شنژن اگرچه از منظر دیپلماتیک رویدادی کم سابقه و از حیث نمادین واجد اهمیت بود، اما در مقام نتیجه نتوانست به توافقی تعیینکننده درباره بحرانهای اصلی جهان دست یابد. نشست شنژن بیش از یک رویداد تاریخی میتوانست به سیاق یالتا در سال ۱۹۴۵ برای نظم جدید در مدیریت جهانی تاریخ ساز باشد، اما برخلاف یالتا مشمول قاعده «گمگشتگی متن در حاشیه» شد. نه جنگ اوکراین در کانون توافق مشخصی قرار گرفت و نه درباره بحران ایران موضع مشترک و عملیاتی اعلام شد و نه مسئله تایوان تعیین تکلیف شد و نه در حوزه کنترل تسلیحات هستهای، تعهد الزامآوری به دست آمد. حتی درباره اصلاح سازمان ملل و امنیت انرژی نیز آنچه ارائه شد، بیشتر در سطح بیان اصول و تمایلات باقی ماند.
البته، نباید میان بزرگی بازیگران حاضر در یک نشست و بزرگی دستاوردهای آن خلط کرد. حضور سه رئیسجمهور قدرتمند در یک قاب مشترک، الزاماً به معنای توافق بر سر آینده جهان نیست. سیاست بینالملل عرصه تلاقی منافع، موازنه قدرت، محاسبات راهبردی و محدودیتهای ساختاری است و نه صرفاً عرصه تصاویر تاریخی و بیانیههای پر طمطراق.
نتیجه نشست شنژن این است که قدرتهای بزرگ با وجود اختلافات عمیق، همچنان به گفت و گو برای مدیریت رقابت نیاز دارند و در آغاز یک روند قرار گرفته باشند، اما این ضرورت هنوز به ارادهای مشترک برای حل منازعات و بازسازی نظم بینالمللی تبدیل نشده است.
در نهایت، شنژن نه یالتای دوم بود و نه نقطه عزیمت یک توافق بزرگ ژئوپلیتیکی. این نشست بیشتر از آنکه جهان را تغییر دهد، تصویری از جهان گرفتار رقابت قدرتهای بزرگ در کسوت ناسیونال پوپولیست های جهان را به نمایش گذاشت، جهانی که در آن رهبران خودکامهای میتوانند کنار یکدیگر بنشینند، عکس یادگاری بگیرند و بیانیه مشترک صادر کنند، جهان و نظم بینالملل طبق برداشتهای ناقص خود تفسیر کنند و همچنان در تعریف منافع، حدود قدرت و آینده نظم بینالملل با یکدیگر اختلاف داشته باشند.
از این منظر آنچه در شنژن اتفاق افتاد، بیش از آنکه یک تحول تاریخی باشد، نمونهای از فاصله میان هیاهوی دیپلماتیک و واقعیت سیاست بینالملل بود، هیاهو برای هیچ!