معصومه ابتکار
رئیس پیشین سازمان حفاظت محیطزیست
تالاب انزلی زنگ خطر تالابهای کشور را یکبار دیگر به صدا درآورده است. این تالاب یکی از دهها تالاب ارزشمند کشور است که به عنوان تالاب ساحلی دریای خزر و فعالیتهای مهم معیشتی در کنار خود مانند وجود شهر انزلی، اقدامات صیادی، کانون آبزیان و دیگر گونههای تنوع زیستی، همیشه جایگاه ویژهای داشته و همچنین آن را دچار بحرانهای جدی کرده است.
بهطورکلی، توسعه شهرنشینی در مناطق مختلف شمال کشور، رشد نامتوازن جمعیت و عدم توجه به مسائل محیطزیست، به خصوص شبکههای جمعآوری و تصفیه فاضلاب و مدیریت پسماند به رغم تأکیدات و پیگیریها، در استانهای شمالی تأخیر زیادی دارد و باعث شده مناطق ساحلی و رودخانههای منتهی به دریا، جنگلها و تالابها آسیب جدی ببینند. فشار از این ناحیه بر تالاب انزلی خارج از ظرفیت آن بوده، چنانچه هم فاضلاب، هم پسماند و زباله و هم فرسایش فزاینده خاک به دلیل نوع فعالیتها در اطراف تالاب، رسوبات زیادی را وارد آن کرده و لطمات زیادی زده است.
عدم تأمین اعتبار
بر اساس مطالعات متعدد درباره تالاب انزلی، پروژههای احیای آن تهیه و آماده اجرا بوده که متأسفانه اغلب با عدم تأمین اعتبار در سالهای متوالی مواجه شده است. متأسفانه کشوری که درگیر مشکلات حاد اقتصادی و منازعات منطقهای و بینالمللی باشد، در مواقع و مقاطعی نمیتواند محیطزیست و طبیعت را در بودجهبندیها در اولویتهای ملی قرار دهد، اگرچه ضروری و حیاتی باشد. به ویژه آنکه همواره فشارهایی از ناحیه منافع افراد محلی وجود دارد.
آتش افکندن به جان جنگلها یا تالابها
البته ابر بحران تغییر اقلیم را نیز نباید از یاد ببریم که به همه تالابها ازجمله تالاب انزلی لطمه زیادی وارد کرده و حالا هم که با آتشسوزیها در تالابها مواجه هستیم. بهطور قطع، یکی از دلایل آتشسوزیها در همه کشور ازجمله تالاب انزلی سوءاستفاده افرادی است که با آتش افکندن به جان جنگلها یا تالابها و مناطقی از طبیعت سعی دارند استحصال زمین کنند. آنها طمع کارانه میخواهند زمین جدیدی را برای بهرهبرداری، ساخت ساز و تصرف به دست بیاورند و برای این کار به آتش زدن محلهای موردنظر خود اقدام میکنند.
اخیراً مسئله آتشسوزی در تالاب هورالعظیم را هم داشتیم، اگرچه بیشتر آن در بخش عراقی هور بود ولی به هر حال بخش ایرانی را هم متأثر میکند. درجاهای دیگری نیز گزارشهایی از آتشسوزیها بوده است.
ضرورت اعمال قانون حفاظت از تالابها
برای حفاظت از تالابها و مقابله با چنین جریانهایی، قانون حفاظت و احیای تالابهای کشور در سال 1396 ابلاغ شد. این قانون بسیار جامع، پیشرو و واقعبینان بوده و آیین اجرایی آن نیز به تصویب رسیده و از افتخارات دولت یازدهم و دوازدهم و مجلس دهم به شمار میرود که سعیشان بر آیندهنگری بوده است.
اکنون انتظار میرود با توجه به بحران شدید آب در کشور و جایگاه ویژه تالابها در این بحران، قانون حفاظت از تالابها به خصوص برای آنها که در شرایط حساسی مانند تالاب انزلی قرار دارند، اعمال شود. از نظر کنوانسیون رامسر نیز این تالابها وضعیت بسیار حساس و خطیری را تجربه میکنند و تالاب انزلی علاوه بر طرحهای احیا، پشتوانه همکاریهای بینالمللی را نیز داشت. اما کار وسیعتر و نیازمند اعتبارات ملی بود که باید حتماً تأمین شود.
انتظار میرود دولت و دستگاههای ذیربط با هماهنگی و اتکا به قوانین مادر که در این زمینه وجود دارد اقدام لازم را انجام دهند. توجهی که در این زمینه در قانون حفاظت از تالابها شده، فرصتی است که بتوانیم تالابهای کشور احیا کنیم و نجات دهیم. از قوه قضائیه نیز انتظار میرود در برابر آتشسوزیهای عمدی و متصرفان منابع طبیعی با قاطعیت عمل کند.