اشاره: تحریم و فشار اقتصادی چه بر سر کشور آورده است؟ پشت پرده دولت روحانی چه گذشته است؟ کتاب «بدون دود و آتش و خون» روایتی از گفت‌وگو با رئیس‌جمهور سابق و دولت‌مردانش است. این کتاب که نوشته‌ی بهراد مهرجو و ولی خلیلی است، «گزارشی تحقیقی درباره اثرات تحریم‌ها بر اقتصاد وزندگی مردم ایران» است. نماینده ویژه سازمان ملل در امور تحریم های ایران پس از سفر به ایران اعلام کرد که تحریم ها باعث شده تا 120 میلیارد دلار دارایی های ایران در خارج بلوکه شود. همچنین سخنگوی وزارت خارجه چین اعلام کرد که ایران از سال 97 تاکنون بابت عدم فروش نفت 200 میلیارد دلار خسارت دیده است. در ادامه گزیده‌ای از نظرات اسحاق جهانگیری، معاون اول دولت یازدهم و دوازدهم و محمد نهاوندیان، معاون اقتصادی حسن روحانی را درباره برجام و اثر تحریم ها را می‌خوانید.

هزار درد بی‌درمان
اسحاق جهانگیری، معاون اول دولت یازدهم و دوازدهم با عنوان «هزار درد بی‌درمان» دریکی از بخش‌های این کتاب می‌گوید: برجام حاصل تلاش ظریف، روحانی و مقام معظم رهبری بود. ترامپ آن را به هم زد. اگر بعد از ترامپ از برجام خارج می‌شدیم، الآن هیچ امکاناتی برای مذاکره نداشتیم. اما عده‌ای انگار منافعشان به این گره خورده بود که با تندروی، خواسته‌های امریکا را در ایران پیاده کنند. این‌ها دشمن ملت ایران هستند. آمریکا می‌خواست ما نفت نفروشیم؛ کشتی به کشتی ما را دنبال می‌کردند. تقریباً تمام مفرهای انتقال پول به ایران را بستند. مسئله اصلی ما جابه‌جایی پول‌های خارج کشور میان حساب‌ها بود. ما این کار سخت را انجام دادیم؛ بدون اینکه یک دلار از منابع کشور هدر برود. اما در دولت دهم، قرار بود طی دو مرحله 350 میلیون دلار از مرز آذربایجان به صورت پالت اسکناس به کشور بیاورند. بعد در تهران 31 میلیون دلار نیامد و سرنوشتش معلوم نشد. اسکنا‌س‌ها را برداشته بودند و کسی هم مسئولیتش را قبول نکرد. بعد از برجام ذخایر اسکناس کاغذی دلار در کشور به بالاترین سطح رسید. در دوره قبلی تحریم‌ها حداقل امارات و کشورهای عربی همراه ایران بودند ولی در این دوره آن‌ها هم با ما نبودند. ما وسط میدان جنگ بودیم. چین تحت فشار امریکا چندین ماه کشتی‌های پتروشیمی ایران را در بندرهایش معطل کرد. اگر دولت در آن مقطع ورود نمی‌کرد، قیمت ارز جهش عجیبی پیدا می‌کرد. اسفند سال 96 کل ذخایر اسکناس بانک مرکزی به کمتر 100 میلیون دلار رسیده بود. روس‌ها به ایران ارز نمی‌دادند. سال 98 تنها 15 میلیارد دلار منابع برای واردات کالاهای اساسی در اختیار داشتیم. از سوی دیگر حضور مجلس یازدهم به غیر از شوک برای اقتصاد چیزی نداشت. در مورد برخی کارهای مجلس نامه‌ای خدمت رهبری نوشتم و گفتم کارهای آن‌ها ممکن است اوضاع را به هم بریزد.

کاسبان تحریم
به گزارش جماران جهانگیری گفت: حاصل تحریم، فساد است. حجم تجارت ایران 70 میلیارد دلار در سال است که 20 درصد این رقم در جیب کسانی می‌رود که در داخل کشور دنبال تحریم هستند. همین‌ها گروهی را در امارات بسیج می‌کنند که به ایران سرویس بدهند و درازای آن چندین برابر معمول مطالبه مالی کنند. گروه سومی در چین شرکت تأسیس می‌کنند و فقط قصدشان این است که مشتری ایرانی داشته باشند که در دوران تحریم، آن‌ها را سرکیسه کنند. پشتوانه آن‌ها قدرت سیاسی در داخل ایران است. این‌ها با تحریم کاسبی می‌کنند. کاری هم به وضعیت مردم ندارند.

دوران رشد اقتصادی
محمد نهاوندیان معاون اقتصادی دولت دوازدهم، اقتصاددان برجسته ایرانی است که سال‌ها رئیس اتاق بازرگانی بود، پیش از آن معاونت وزارت بازرگانی بود و پژوهش‌های گسترده‌ای در زمینه جهانی‌شدن دارد. وی دانش‌آموخته اقتصاد از دانشگاه جورج واشنگتن است. نهاوندیان درباره سال‌های آغاز تحریم می‌گوید: بسیاری از مدیران کابینه حسن روحانی اعتقاددارند که اقتصاد ایران در سال 1396 به اوج دوران طلایی خود رسیده بود. شاخص‌های خوب اقتصادی حاصل برجام بود. دولت موفق شد تورم ۴۰ درصدی سال ۹۲ را مهار، رشد اقتصادی منفی را مثبت و نرخ بیکاری ۱۲.۴ درصدی را کاهش دهد. به طوری که بهمن‌ماه سال 96 نرخ تورم به 8.3 درصد رسید. نرخ بیکاری در پاییز همین سال عدد 11.9 درصد بود. نکته مهم اینکه در پاییز سال 96 نرخ رشد سرمایه‌گذاری به عدد 3.9 درصد رسید. نرخ رشد اقتصادی با احتساب بخش نفت به رقم 4.4 درصد و بدون نفت به رقم 4.7 درصد رسید.

ارز 4200 تومانی
نهاوندیان گفت: تصمیم در مورد توزیع ارز 4200 تومانی یکی از مصادیق رفتارهای واکنشی دولت بود. دولت باید به جامعه پالس آرامش می‌داد. اینکه مردم نگران نباشند. جالب است بدانید که در این دوره زمانی امریکا حتی اجازه واردات دارو به کشور را نمی‌داد. در مورد صنایع فولاد، نفت و خودرو تصمیمشان این بود که این صنایع در کشور نابود شوند. تحریم گذاران پیش‌بینی می‌کردند که همه صنایع کشور در دوره جنگ اقتصادی باید ویران شود.