گروه بین‌الملل؛ بازار جهانی گازوئیل در شرایطی پرتنش قرار گرفته است؛ بازاری که هر تغییر در تولید، صادرات یا ذخایر کشورهای بزرگ می‌تواند قیمت سوخت، هزینه حمل‌ونقل و حتی بهای کالاهای مصرفی را تحت تأثیر قرار دهد. همزمان با افزایش فشار بر پالایشگاه‌ها و محدودیت‌های صادراتی، کشورهای بزرگ تولیدکننده و مصرف‌کننده گازوئیل در حال بازنگری در سیاست‌های انرژی خود هستند. بر اساس داده‌های منتشرشده، صادرات جهانی گازوئیل در سال ۲۰۲۵ حدود ۸.۲ میلیون بشکه در روز بوده است.
گازوئیل؛ سوختی فراتر از حمل‌ونقل
اهمیت گازوئیل تنها به خودروهای دیزلی محدود نمی‌شود. کامیون‌ها، اتوبوس‌ها، ماشین‌آلات کشاورزی، تجهیزات ساختمانی، ژنراتورها و بخشی از ناوگان دریایی به این سوخت وابسته‌اند. از همین رو، هرگونه اختلال در بازار آن می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی ایجاد کند. افزایش قیمت گازوئیل مستقیماً هزینه جابه‌جایی کالا را بالا می‌برد و در نهایت می‌تواند به افزایش قیمت محصولات در بازارهای داخلی منجر شود. به همین دلیل، دولت‌ها علاوه بر توجه به نفت خام، تحولات بازار فرآورده‌های پالایشی را نیز با حساسیت دنبال می‌کنند.
فشار از روسیه تا آمریکا
یکی از مهم‌ترین عوامل تشدید فشار بر بازار، محدودیت‌های صادراتی کشورهای بزرگ است. روسیه ممنوعیت صادرات گازوئیل خود را برای بخش بزرگی از تولیدکنندگان تمدید کرده است؛ تصمیمی که با هدف تقویت عرضه داخلی اتخاذ شده و کاهش فعالیت برخی پالایشگاه‌های این کشور نیز بر آن اثر گذاشته است. در آمریکا نیز موضوع محدود کردن صادرات گازوئیل مطرح شده است. افزایش قیمت داخلی و کاهش ذخایر، واشنگتن را با این پرسش روبه‌رو کرده که آیا صادرات باید محدود شود تا عرضه داخلی افزایش یابد یا ادامه صادرات برای حفظ جایگاه آمریکا در بازار جهانی ضروری است.
اروپا نگران کمبود سوخت
هرگونه کاهش صادرات آمریکا می‌تواند برای اروپا تبعات جدی داشته باشد. کشورهای اروپایی برای تأمین بخشی از نیاز خود به واردات گازوئیل وابسته‌اند و محدود شدن عرضه از سوی صادرکنندگان بزرگ می‌تواند فشار قیمتی را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، نگرانی اصلی اروپا تنها قیمت بالاتر سوخت نیست؛ بلکه احتمال شکل‌گیری کمبود در بازار نیز مطرح است. همین مسئله موجب شده موضوع امنیت انرژی بار دیگر در سطح کشورهای بزرگ صنعتی مورد توجه قرار گیرد.
آمریکا در صدر تولید و صادرات
آمارهای سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد آمریکا با تولید حدود ۲۴۰.۵ میلیون تن، بزرگ‌ترین تولیدکننده گازوئیل جهان بوده است. چین با ۱۹۹.۵ میلیون تن و هند با ۱۲۱.۲ میلیون تن در رتبه‌های بعدی قرار دارند. عربستان سعودی، کره جنوبی، آلمان، ژاپن، کانادا، ایتالیا و اسپانیا نیز در میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ قرار گرفته‌اند. در بخش صادرات نیز آمریکا با حدود ۱.۲۶ میلیون بشکه در روز در صدر قرار دارد. روسیه با ۷۸۳.۴ هزار بشکه و عربستان سعودی با ۶۷۸.۲ هزار بشکه در روز در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. هند و کره جنوبی نیز از صادرکنندگان مهم گازوئیل محسوب می‌شوند.
پارادوکس بازار گازوئیل
یکی از نکات قابل توجه بازار این است که تولیدکننده بزرگ نفت خام الزاماً صادرکننده یا حتی تولیدکننده مازاد گازوئیل نیست. ظرفیت پالایش، نوع نفت خام، میزان مصرف داخلی و ساختار پالایشگاه‌ها در تعیین جایگاه کشورها نقش مهمی دارد.
برای نمونه، آمریکا با وجود تولید و صادرات گسترده گازوئیل، همچنان واردکننده این فرآورده نیز هست. بخشی از پالایشگاه‌های این کشور برای فرآوری نفت خام سنگین طراحی شده‌اند و واردات نفت از کشورهایی مانند کانادا و مکزیک می‌تواند از نظر اقتصادی برای آنها توجیه داشته باشد.
واردکنندگان بزرگ چه کشورهایی هستند؟
استرالیا، فرانسه و ترکیه در صدر فهرست واردکنندگان گازوئیل در سال ۲۰۲۴ قرار دارند. آلمان، هلند، بریتانیا، مکزیک، مالزی، آمریکا و سنگاپور نیز در جمع واردکنندگان بزرگ دیده می‌شوند. در جهان عرب نیز مصر با حدود ۴۶.۷۸ میلیون بشکه واردات در سال ۲۰۲۴ بزرگ‌ترین واردکننده گازوئیل بوده است. مراکش، تونس، عربستان سعودی و کویت در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
بازار حساس‌تر از همیشه
مجموع این تحولات نشان می‌دهد بازار گازوئیل در برابر کوچک‌ترین تغییر در عرضه و تقاضا بسیار حساس است. محدودیت صادرات روسیه، احتمال تغییر سیاست آمریکا، فشار بر پالایشگاه‌ها و کاهش ذخایر، همگی می‌توانند معادلات بازار را تغییر دهند.