* بر اساس گزارشهای منتشرشده در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶، ناو روزولت به حوزه عملیاتی سنتکام وارد شده و با حضور آن، شمار گروههای رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه به سه گروه رسیده است. دو گروه دیگر متعلق به ناوهای «جرج اچ. دبلیو. بوش» و «جرج واشنگتن» هستند.
*البته باید یک نکته را روشن کرد و آن این است که ناو روزولت در مقر فیزیکی فرماندهی سنتکام مستقر نشده، بلکه وارد حوزه جغرافیایی و عملیاتی تحت مسئولیت این فرماندهی شده است. این تمایز از نظر نظامی اهمیت دارد، زیرا استقرار در منطقه عملیاتی به معنای قرار گرفتن در موقعیتی است که امکان هماهنگی با سایر یگانهای هوایی، دریایی و پایگاههای نظامی آمریکا را فراهم میکند.
*ناو هواپیمابر روزولت به همراه رزمناو «چوسین» و ناوشکنهای «پل همیلتون» و «دیکیتور» حرکت کرده است. این ترکیب، یک گروه رزمی ناو هواپیمابر است، نه صرفاً یک ناو بزرگ که برای عبور از آبهای بینالمللی به منطقه آمده باشد.
* گزارشها از حضور دو گروه رزمی دیگر و استمرار فعالیت ناوهای اسکورت و یگانهای دریایی آمریکا حکایت دارند. بنابراین، با یک آرایش چندلایه دریایی و هوایی مواجه هستیم که ظرفیت پشتیبانی، دفاع، شناسایی و عملیات تهاجمی را بهصورت همزمان در اختیار واشنگتن قرار میدهد.
بسیار روشن است که ورود و استقرار سه ناو هواپیما بر در آب های پرتنش در حوزه فرماندهی را سنتکام تصادفی نیست.
*حضور این ناوهای هواپیمابر در حوزه فرماندهی سنتکام در منطق قدرت نظامی آمریکا، یک پایگاه هوایی متحرک است که میتواند بدون اتکا به فرودگاههای کشورهای منطقه، ظرفیت قابلتوجهی از قدرت هوایی را در فاصله عملیاتی مناسب از اهداف احتمالی مستقر کند. چنین ظرفیتی به آمریکا امکان میدهد جنگندهها، هواپیماهای هشدار زودهنگام، بالگردها و سامانههای پشتیبانی را در یک مجموعه عملیاتی هماهنگ به کار گیرد.
* نفس استقرار این ناوگان حامل پیام نظامی روشن است و آن این است که واشنگتن میخواهد نشان دهد که برای بازگشت به گزینه نظامی، از ابزار و ظرفیت لازم برخوردار است.
اما پرسش این است که آیا این آرایش صرفاً برای نمایش قدرت و وادار کردن ایران به عقبنشینی است یا نشانه تصمیم آمریکا برای حمله مجدد دانست؟
*به نظر میرسد پاسخ واقعبینانه، ترکیبی از هر دو احتمال باشد؛ اما با یک تفاوت اساسی و آن اینکه آمریکا در حال ایجاد شرایطی است که هم امکان حمله نظامی را داشته باشد و هم بدون شلیک حتی یک گلوله، حداکثر فشار روانی و راهبردی را بر ایران تحمیل کند.
از منظر نظریه بازدارندگی، این وضعیت را میتوان نوعی «دیپلماسی مبتنی بر تهدید نظامی» دانست. واشنگتن میخواهد تهران به این جمعبندی برسد که هزینه مقاومت در برابر خواستههای آمریکا ممکن است از سطح تحریم و محاصره اقتصادی فراتر برود و به مواجهه نظامی مجدد منتهی شود. در واقع، استقرار ناوهای هواپیمابر فقط نمایش سختافزار نظامی نیست؛ بلکه بخشی از جنگ روانی، محاسبات بازدارندگی و مهندسی رفتار طرف مقابل است.
*با این حال، نباید از کنار نشانههای عملیاتی عبور کرد. گزارش آسوشیتدپرس از حضور ناوهای آمریکایی در کنار نیروهای دریایی فعال در محاصره بنادر ایران، ورود ناو روزولت و توقف مذاکرات حکایت دارد. همچنین گزارشها از حرکت یک گروه آبی ـ خاکی حامل حدود دو هزار تفنگدار دریایی به منطقه خبر دادهاند که در زمان انتشار گزارش هنوز به منطقه نرسیده بود.
چنین آرایشی صرفاً یک پیام سیاسی نیست؛ بلکه ظرفیتهای لازم برای سناریوهای نظامی پیچیدهتر را نیز توسعه میدهد.
از سوی دیگر، اظهارات متناقض ترامپ نیز قابل تأمل است. او از یک طرف احتمال حملات نظامی بیشتر را بسیار بعید دانسته و از پایان مؤثر بخش نظامی جنگ سخن گفته و از طرف دیگر تأکید کرده است که نیروهای آمریکا همچنان آماده اقدام هستند. این دوگانگی را نباید الزاماً نشانه سردرگمی دانست؛ بلکه میتواند بخشی از راهبرد حفظ ابهام باشد. ابهام در نیت، یکی از ابزارهای فشار است؛ زیرا طرف مقابل را وادار میکند همواره احتمال بدترین سناریو را در محاسبات خود لحاظ کند.
میان «توانایی حمله» و «تصمیم به حمله» فاصله معناداری وجود دارد. حضور سه گروه رزمی ناو هواپیمابر، بهتنهایی اثبات نمیکند که فرمان حمله صادر شده است. تصمیم به جنگ، علاوه بر آرایش نظامی، تابع محاسبات هزینه و فایده، پیامدهای اقتصادی، امنیت متحدان منطقهای، آسیبپذیری پایگاههای آمریکا و مهمتر از همه، برآورد واشنگتن از واکنش متقابل ایران است.
تنگه هرمز و امنیت انرژی جهانی متغیر تعیینکنندهای هستند. هرگونه درگیری میتواند به اختلال گسترده در انتقال انرژی، افزایش قیمت نفت، تهدید کشتیرانی و گسترش دامنه جنگ به سایر نقاط منطقه منجر شود. آمریکا نیز نمیتواند این هزینهها را نادیده بگیرد.
از این منظر، باید میان سه سطح تمایز قائل شد. نخست، نمایش قدرت برای ایجاد ارعاب و امتیازگیری سیاسی؛ دوم، استقرار عملیاتی برای حفظ آمادگی و امکان اقدام سریع؛ و سوم، تصمیم سیاسی برای آغاز حمله.
تحت این شرایط، آنچه اکنون مشاهده میکنیم، دستکم دو سطح نخست را بهوضوح در بر میگیرد، اما درباره سطح سوم هنوز نمیتوان با قطعیت داوری کرد.
جان و مخلص کلام آنکه، اینکه ورود ناو روزولت را نه باید یک نمایش بیخطر تلقی کرد و نه الزاماً به معنای قطعی بودن حمله قریبالوقوع دانست. آمریکا در حال چیدن مهرههای نظامی خود برای افزایش قدرت چانهزنی و در عین حال حفظ گزینه جنگ است. به تعبیر دقیقتر، واشنگتن میخواهد ایران بداند که گزینه نظامی نه از روی میز برداشته شده و نه از نظر عملیاتی غیرقابل اجراست. در چنین شرایطی، خطر اصلی آن است که دیپلماسی زیر سایه تهدید نظامی به بنبست برسد و یک خطای محاسباتی، حادثه دریایی یا اقدام متقابل زنجیرهای، دو طرف را به جنگی بکشاند که شاید هیچکدام در آن مقطع خواهان آغاز تمامعیار آن نبودهاند. بنابراین، ناوگان آمریکا شاید هنوز مأموریت شلیک دریافت نکرده باشد، اما قطعاً برای روزی که تصمیم به شلیک گرفته شود، در حال آمادهباش و آرایش عملیاتی است.