ستاره صبح، فائزه صدر: این روزها کشورهای عرب منطقه در هر نقشی از میانجی تا پیام رسان، یا به عنوان یک همسایه منطقهای بر ضرورت مذاکره و شکل گیری نظم منطقهای تاکید میکنند. این تحولات نشان میدهد که همسایگان عرب ایران به تدریج به این نکته رسیدهاند که برای حفظ صلح و امنیت در خاورمیانه، نیاز به همکاری با ایران دارند. ستاره صبح در گفتوگو با حسن هانی زاده، کارشناس و تحلیلگر سیاسی به بررسی این موضوع پرداخته که در ادامه میخوانید:
در شرایط نه جنگ و نه صلح قرار گرفتهایم. در این وضعیت، بازی کشورهای منطقه در مورد ایران چیست؟ در زمان جنگ شاهد انتظار خاموش حاکمان منطقه بودیم، به نظر میرسید آنها منتظر تغییر سیاسی تهران بودند، امروز منطقه منتظر چیست؟
کشورهای عرب و حتی برخی از کشورهای غیر عرب منطقه مثل ترکیه و پاکستان دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه آسیب دیدند. در سادهترین تحلیل میتوان گفت امنیت منطقه به هم خورده و گردشگری و تجارت بینالملل در کشورهای منطقه مخدوش شد. اقتصاد منطقه با جنگ ایران درگیر شد و به ویژه ۶ کشور عضو شورای همکاریهای خلیج فارس به دلیل شرایط منطقه و بسته شدن تنگه هرمز دچار ضرر و زیان اقتصادی شدند. پاسخ ایران به حملات آمریکا متوجه کشورهای منطقه شد و آسیب جنگ را از نزدیک لمس کردند.
تا پیش از جنگ و در روزهای آغازین درگیریها، تلقی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس این بود که ایران دچار فروپاشی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خواهد شد، ولی تاب آوری ایران بیش از انتظار آنها بود. ایران مقابل تهاجم ایستادگی کرد و پاسخگوی هر ضربه بود. این سطح از مقاومت در تحلیل آنها دیده نشده بود. انتظار نداشتند ایران در برابر آمریکا و اسرائیل تا این حد ایستادگی کند به همین دلیل امروز سناریو را تغییر دادهاند. آن روزها منتظر تغییر نظام سیاسی در ایران بودند و امروز برای از میان برداشتن تهدید جنگ تلاش میکنند چون دادهها و اطلاعاتشان از قدرت ایران در دو جنگ پیشین به روزرسانی شد.
وضعیت نه جنگ و نه صلح و سایه تهدید به نفع کشورهای منطقه نیست. آنها میخواهند به تنش پایان داده شود و منطقه وارد فاز آرامش و ثبات شود. بسیاری از حاکمان منطقه از ترامپ خواستهاند جنگ را متوقف کند. چون آنها پاسخ حملات آمریکا به ایران را خواهند گرفت و میدانند ایران با حملاتی که از مبدأ کشورهای منطقه انجام شده چه برخوردی خواهد داشت، جنگی دیگر را به نفع خود نمیبینند.
آیا در این معادله بازی تمام کشورهای عرب یکسان است؟ آیا قطر یا عمان به اندازه امارات یا عربستان به دنبال صلح هستند؟
از میان ۶ کشور حوزه خلیج فارس، نگاه عربستان، امارات و بحرین نسبت به ایران تهاجمی است. آنها اگر اطمینان داشتند که جنگی دیگر موجب براندازی نظام سیاسی، تنش، تجزیه و یا جنگ داخلی در ایران میشود، حتماً با آمریکا همراهی میکردند. مسئله امروز آنها این است که جنگ نه تنها انتظاراتشان را برآورده نکرد، جنگ اقتصاد و امنیت منطقه را فلج کرد. کویت هم سیاستهای خود را با عربستان و امارات هماهنگ میکند.
کویت در گذشته کشوری محافظه کار بود و در بحرانهای منطقهای دخالت نمیکرد. اما امروز با وجود چندین پایگاه نظامی آمریکایی در خاک کویت، نمیتوان این کشور را از لیست کشورهایی که نسبت به ایران نگاه تهاجمی دارند، خارج کرد. در این بین قطر و عمان در رابطه با ایران سیاستهایی جداگانه از کشورهای عربی دارند و تلاش میکنند تنش میان ایران و آمریکا به پایان برسد، زیرا عمان و قطر روابط تعریف شدهای با تهران دارند. قطر از نظر اقتصادی بر فروش نفت و گاز تکیه دارد و با بسته شدن تنگه هرمز آسیب میبیند.
آیا مواضع جدید منطقه در رابطه با تنش ایران و آمریکا میتواند طرفین را از آغاز درگیری دیگری باز دارد؟ میتوانیم امروز اعلام کنیم خطر جنگی دیگر رفع شده یا نه؟
با توجه به شرایط داخلی آمریکا و محاسبات و تحلیلهای دو جنگ گذشته در کاخ سفید، میتوان گفت آمریکا دیگر نمیخواهد هزینه جنگ با ایران را پرداخت کند. دو جنگ گذشته برای ایالات متحده هیچ دستاوردی نداشت. حتی تندروترین چهرههای سیاسی آمریکا نیز امروز در مورد آغاز جنگی دیگر تردید دارند. عقاید تند و افراطی روبیو و هگست در برابر تغییرات داخلی آمریکا و زیر فشار پیروزی حزب دموکرات قرار گرفته است.
امروز فشار اسرائیل و لابی یهودیان در آمریکا میتواند ترامپ را به آغاز جنگی دیگر مجبور کند. به نظر من اگرچه آب و هوای سیاسی در داخل آمریکا برای آغاز یک جنگ دیگر مساعد نیست، ولی هنوز هم امکان از سرگیری حملات وجود دارد و تهدید جنگ کاملاً برداشته نشده است.