به نظر می‌رسد اگر مشکلات سیاسی و خارجی حل نشود، روند کاهش ارزش ریال ادامه می‌یابد و قدرت خرید شهروندان پایین می‌آید. گزارش پیش رو به سیاست پولی جدید بانک مرکزی می‌پردازد:
نرخ های توافقی سود
بانک مرکزی در جدول نرخ‌های سود که پنجشنبه چهاردهم آبان به‌روز شد، چهار نرخ سیاستی جدید بانک مرکزی را حدود 10 واحد درصد بالاتر از هفته‌ی پیش اعلام کرد. پس از این اقدام نرخ بازار بین‌بانکی به ۳۳,۹۲ درصد و حداقل نرخ توافق بازخرید (ریپو) به ۳۲ درصد رسید و دالان نرخ سود ۲۶ تا ۳۴ درصد است.
نرخ بین‌بانکی از خرداد تا هفتم آبان در محدوده‌ی 24 درصد ثابت مانده بود. از این رو این تغییر را باید نخستین حرکت جدی امسال در نرخ بهره‌ی میان بانک‌ها دانست؛ حرکتی که نرخ بازار را تا نزدیکی سقف تازه‌ی دالان بالا برده است.
تزریق پول پیش از اعلام سیاست جدید
پیش از انتشار جدول تازه، خبر تزریق حدود 100 همت در بازار بین‌بانکی دست‌به‌دست می‌شد. گزارش رسمی عملیات اجرایی سیاست پولی که بانک مرکزی روز گذشته منتشر کرد، این خبر را تأیید می‌کند. بر پایه‌ی این گزارش، بانک مرکزی در حراج دوشنبه یازدهم آبان حدود ۱۶۶ همت ریپوی هفت‌روزه پذیرفته است. ریپوی هفته‌ی قبل که سررسید شد، ۷۰ همت بود. بدین ترتیب حدود ۹۶ همت پول تازه به شبکه‌ی بانکی وارد شد.
طبق داده‌های بازار باز ام‌اس‌دیتا، حراج‌های شهریور و مهر هر کدام همان هفتاد همت را پذیرفته بودند. تقاضای بانک‌ها در این فاصله تغییر چندانی نکرد و در حراج یازدهم آبان نیز شانزده بانک و مؤسسه‌ی اعتباری حدود 270 همت سفارش دادند. آنچه تغییر کرد تصمیم بانک مرکزی بود که این بار نزدیک به سه‌پنجم سفارش‌ها را پذیرفت.
تزریق پول در دقیقه 90
پرسشی که در بازار مطرح است این است که چرا بانک مرکزی درست پیش از افزایش نرخ بهره حجم بالای پول تزریق کرد. گزارش رسمی پاسخ بخشی از این پرسش را در خود دارد: حداقل نرخ حراج یازدهم آبان 32 درصد بوده است. اما تزریق با نرخ تازه انجام شد و جدول 14 آبان آن را رسمی کرد.
بانک مرکزی دلیلی برای این همزمانی اعلام نکرده است. برداشت این است که هدف، جلوگیری از کمبود ناگهانی نقدینگی هم‌زمان با افزایش نرخ بوده است. اگر نرخ بالا می‌رفت و پذیرش ریپو در 70 همت می‌ماند، بانک‌های کسری‌دار ناچار به اعتبار شبانه با نرخ سقف دالان روی می‌آوردند. قرینه‌ی دیگری در گزارش بانک مرکزی دیده می‌شود که در هفت روز منتهی به یازدهم آبان، تنها در یک روز دو بانک از اعتبارگیری قاعده‌مند استفاده کردند و در دیگر روزها این پنجره خالی ماند. بنابراین فشار کسری نقدینگی در هفته گذشته شدید نبوده است.
اعلام دیرهنگام خبر
معاملات حراج ریپو با نرخ تازه روز دوشنبه یازدهم آبان انجام شد. بانک مرکزی اما جدول نرخ‌های جدید را پنجشنبه چهاردهم آبان روی پایگاه خود قرار داد و گزارش رسمی حراج شنبه 16 آبان منتشر شد. خبری شنبه ساعت چهارده و بیست دقیقه در صداوسیما منتشر شد و رسانه‌ها به آن پرداختند.
بدین ترتیب میان انجام معاملات با نرخ تازه و اعلام رسمی آن سه روز فاصله افتاد. در این مدت بانک‌های شرکت‌کننده در حراج از نرخ جدید باخبر بودند، اما سپرده‌گذاران و فعالان بازار سرمایه و دیگر بازارها از آن اطلاعی نداشتند. پرسش این است که چرا خبر اقتصادی به این اهمیت با تأخیر به اطلاع مردم رسید و جبران زیان کسانی که بی‌خبر تصمیم گرفتند، بر عهده‌ی کیست؟
موضع بانک مرکزی
بانک مرکزی در 14 آبان از برگزاری نشست ویژه‌ی سیاست‌گذاری پولی و ارزی خبر داد. در این نشست سه محور تصویب شد: ادامه‌ی کنترل مقداری رشد ترازنامه‌ی بانک‌ها، بازبینی عملیات بازار باز «متناسب با شرایط اقتصادی» و اصلاح نسبت سپرده‌ی قانونی برای مدیریت ذخایر بازار بین‌بانکی.
سپرده‌ها و تسهیلات
افزایش نرخ بین‌بانکی مستقیم سود سپرده گذاران مردم را تغییر نمی‌دهد، بلکه هزینه‌ی تأمین مالی بانک‌ها را بالا می‌برد. وقتی کف دالان به 26 درصد رسید، بانک‌ها برای جذب سپرده انگیزه‌ی بیشتری به پیشنهاد سود بالاتر خواهند داشت. تاکنون درباره‌ی تغییر سقف سود سپرده و تسهیلات اعلامی صورت نگرفته است.
دو سناریو برای آینده
اگر حراج‌های بعدی بیش از 100 همت با نرخ 32 درصد را بپذیرند، نرخ بین‌بانکی احتمالاً زیر سقف دالان می‌ماند و سطح تازه تثبیت می‌شود. در مقابل، اگر بانک مرکزی به پذیرش 70 همت بازگردد، بانک‌ها به اعتبار شبانه‌ی 34 درصدی متکی خواهند شد و نرخ بین‌بانکی به سقف دالان نزدیک‌تر می‌شود.
نتیجه‌ی حراج بعدی، که بانک مرکزی معمولاً چند روز بعد از انتشار برگزار می‌کند، نخستین قرینه برای سنجش این دو مسیر خواهد بود. پرسش همچنان بی‌پاسخ مانده است: هدف این افزایش ده‌واحدی مهار رشد نقدینگی است یا کنترل بازار ارز، و آیا سقف سود سپرده نیز تغییر خواهد کرد؟
منابع: بانک مرکزی، جدول نرخ‌های سود (به‌روزرسانی ۱۴ آبان ۱۴۰۵)؛ بانک مرکزی، «گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی»، ۱۶ آبان ۱۴۰۵؛ بانک مرکزی، «استمرار کنترل رشد ترازنامه بانک‌ها و بازبینی در ابزارهای سیاست پولی و ارزی»، ۱۴ آبان ۱۴۰۵؛ خبرگزاری صداوسیما، «افزایش سود بین‌بانکی تا محدوده ۳۴ درصدی»، ۱۶ آبان ۱۴۰۵؛ داده‌های بازار باز ام‌اس‌دیتا.