اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره احتمال واکنش نظامی علیه ایران، در کنار گزارش روزنامه وال‌استریت ژورنال از پیام های هشدارآمیز واشنگتن به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، نشانه‌هایی از تداوم فشار نظامی آمریکا در کنار مسیر دیپلماسی را به نمایش می‌گذارد.
بر اساس این گزارش، واشنگتن به برخی کشورهای منطقه گفته است که پس از انتخابات میان دوره‌ای کنگره، احتمال دارد کارزاری نظامی کوتاه‌مدت اما شدید علیه ایران از سر گرفته شود.
ترامپ در اظهاراتی با اشاره به احتمال اقدام علیه ایران گفته است: «اگر مایل باشید، ظرف دو هفته آینده شاهد واکنش‌مان به ایران خواهید بود.»
او همچنین در پاسخ به پرسشی درباره احتمال حملات بیشتر پس از انتخابات میان دوره‌ای اعلام کرده است که «همه چیز امکان‌پذیر است».
این اظهارات، هرچند به‌معنای اعلام تصمیم قطعی برای آغاز عملیات نظامی نیست، بر باقی ماندن گزینه نظامی در محاسبات دولت آمریکا تأکید دارد.
پیام واشنگتن به کشورهای خلیج فارس چه معنایی دارد؟
وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که مقام‌های آمریکایی از طریق کانال‌های دیپلماتیک و نظامی، برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را در جریان احتمال آغاز دور تازه‌ای از عملیات نظامی علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای قرار داده‌اند.
به نوشته این روزنامه، افراد مطلع از این گفت‌وگوها گفته‌اند که واشنگتن برای احتمال یک کارزار محدود از نظر زمانی، اما شدید از نظر حجم و شدت عملیات، آماده می‌شود.
بر اساس این گزارش، چنین تحرکاتی در کنار نشانه‌های مربوط به آمادگی آمریکا و اسرائیل برای عملیات گسترده‌تر، می‌تواند حاکی از آن باشد که فشار نظامی همچنان یکی از ابزارهای مورد توجه واشنگتن برای تأثیرگذاری بر محاسبات تهران است.
با این حال، گزارش رسانه‌ای درباره آمادگی برای جنگ یا انتقال تجهیزات نظامی را نباید معادل تصمیم نهایی برای آغاز حمله دانست؛ زیرا ممکن است این اقدامات با هدف بازدارندگی، تقویت دفاع منطقه‌ای یا افزایش اهرم فشار در مذاکرات نیز انجام شوند.
یکی از نکات مهم گزارش وال‌استریت ژورنال، اشاره به انتقال یک سامانه دفاع موشکی پاتریوت دیگر از ایالت تگزاس به اسرائیل است.
این روزنامه به نقل از دو مقام آگاه و با استناد به داده‌های رهگیری پروازها، این جابه‌جایی را بخشی از تلاش‌ها برای تقویت توان دفاع موشکی اسرائیل عنوان کرده است.
همچنین طبق این گزارش، آمریکا برای کاهش آسیب پذیری نیروهایش در برابر احتمال تشدید درگیری، بخشی از نیروهای خود را از پایگاه‌هایی در خاورمیانه که در معرض حمله قرار داشتند، خارج کرده است.
انتخابات میان‌دوره‌ای عاملی تعیین کننده یا یک متغیر سیاسی؟
طرح احتمال حمله پس از انتخابات میان دوره‌ای کنگره آمریکا، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا تقویم سیاسی داخلی واشنگتن در زمان‌بندی احتمالی عملیات نظامی نقش خواهد داشت یا خیر.
انتخابات میان دوره‌ای می‌تواند بر فضای سیاسی آمریکا، ترکیب کنگره و نحوه مواجهه دولت با مسائل سیاست خارجی اثر بگذارد.
اگر دولت آمریکا بخواهد گزینه نظامی را با هدف افزایش فشار بر تهران حفظ کند، زمان‌بندی، دامنه و مدت عملیات احتمالی می‌تواند تابع مجموعه‌ای از عوامل باشد؛ از جمله وضعیت مذاکرات، ارزیابی واشنگتن از توان پاسخ‌گویی ایران، میزان آمادگی نظامی اسرائیل و نیروهای آمریکایی در منطقه و پیامدهای احتمالی گسترش جنگ.
در چنین شرایطی، اشاره به یک کارزار «کوتاه‌مدت اما شدید» نیز لزوماً به معنای محدود ماندن پیامدهای آن نیست. حتی حملاتی که از ابتدا با دامنه زمانی مشخص طراحی می‌شوند، ممکن است با پاسخ متقابل، افزایش سطح آماده‌باش نظامی و گسترش درگیری به نقاط دیگر منطقه همراه شوند.
مذاکرات با میانجیگری قطر و پاکستان؛ پنجره دیپلماسی همچنان باز است
در سوی دیگر این معادله، تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت درگیری‌ها ادامه دارد. نقش قطر و پاکستان به‌عنوان میانجی، از این جهت اهمیت دارد که هرگونه توافق احتمالی می‌تواند مانع ورود منطقه به دور تازه‌ای از تقابل نظامی شود.
با این حال، گزارش وال‌استریت ژورنال نشان می‌دهد که تلاشهای میانجی‌ها برای احیای مذاکرات تاکنون با دشواری‌هایی همراه بوده است.
اختلاف بر سر موضوعات اصلی مذاکرات، از جمله برنامه هسته‌ای ایران و شرایط لازم برای ازسرگیری گفت‌وگوها، همچنان یکی از موانع دستیابی به توافق به شمار می‌رود.
در چنین وضعیتی، هم‌زمانی تحرکات نظامی با فعالیت‌های دیپلماتیک را می‌توان نشانه‌ای از رقابت دو مسیر متفاوت دانست: از یک سو تلاش برای رسیدن به توافق از طریق مذاکره و از سوی دیگر حفظ آمادگی نظامی برای افزایش فشار بر طرف مقابل.
از منظر تهران، تهدید حمله نظامی می‌تواند بر فضای مذاکرات و محاسبات امنیتی تأثیر بگذارد؛ در مقابل، واشنگتن ممکن است حفظ گزینه نظامی را ابزاری برای افزایش فشار در مسیر دستیابی به توافق تلقی کند.
تجربه تقابل‌های نظامی نشان می‌دهد که حتی حملات محدود نیز ممکن است به زنجیره‌ای از واکنش‌های متقابل منجر شوند.
سناریوهای پیش‌روی منطقه
با توجه به اطلاعات منتشرشده، دست‌کم سه مسیر پیش روی تحولات قرار دارد. نخست، ادامه مذاکرات و دستیابی به تفاهمی که بتواند ازسرگیری حملات را به تعویق بیندازد یا منتفی کند.
دوم، تداوم فشارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی بدون آغاز فوری عملیات گسترده؛ وضعیتی که در آن تهدید حمله همچنان بخشی از فضای مذاکرات باقی می‌ماند.
سوم، شکست تلاشهای دیپلماتیک و آغاز دور تازه‌ای از حملات که می‌تواند دامنه آن از اهداف نظامی فراتر برود و زیرساخت‌های حساس را نیز دربرگیرد.
در سناریوی سوم، واکنش ایران و احتمال گسترش درگیری به دیگر نقاط خاورمیانه، از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده خواهند بود.
کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز با توجه به نزدیکی جغرافیایی و آسیب‌پذیری احتمالی زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای حمل‌ونقل، با پیامدهای مستقیم یا غیرمستقیم هرگونه تشدید تنش مواجه خواهند شد.
منبع: تابناک