به گزارش ستاره صبح، اظهارات اخیر محسن زنگنه، نماینده مجلس درباره اختصاص ۱۱۰ هکتار از اراضی چابهار به افغانستان، به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات روز تبدیل شده است؛ اظهاراتی که اگرچه در فضای رسانه‌ای با تعبیر «دادن ۱۱۰ هکتار از چابهار به مردم افغانستان» بازتاب پیدا کرده، اما درباره ماهیت حقوقی و اقتصادی این زمین، جزئیات روشن و سند رسمی منتشرشده‌ای در دسترس نیست.
زنگنه در گفت‌وگویی با شبکه سحر افغانستان، موضوع اختصاص این زمین را مطرح کرده و بر ایجاد فضایی برای فعالیت افغان‌ها در چابهار تأکید کرده است. همین ادبیات کافی بود تا یک پرسش جدی در افکار عمومی شکل بگیرد: چابهار قرار است محل سرمایه‌گذاری و تجارت خارجی باشد یا بخشی از اراضی آن عملاً در اختیار یک کشور دیگر قرار خواهد گرفت؟
چابهار؛ بندری معمولی نیست
مسئله فقط «۱۱۰ هکتار زمین» نیست. چابهار یکی از مهم‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی و اقتصادی ایران در جنوب شرق کشور است؛ بندری که می‌تواند مسیر اتصال ایران به افغانستان، آسیای مرکزی و بازارهای منطقه باشد.
به همین دلیل، هر تصمیمی درباره اراضی چابهار باید با شفافیت کامل همراه باشد. اگر موضوع، اجاره، حق بهره‌برداری یا ایجاد شهرک صنعتی و تجاری است، باید دقیقاً همین موضوع به مردم گفته شود؛ و اگر قرار است مالکیت یا امتیاز بلندمدت خاصی ایجاد شود، جزئیات آن باید شفاف و رسمی منتشر شود.
در روزهای اخیر نیز گزارش‌هایی درباره رایزنی ایران و افغانستان برای ایجاد پارک صنعتی، توسعه همکاری‌ها از مسیر چابهار و افزایش تجارت دو کشور منتشر شده است.
سؤال مهم: «اختصاص» یعنی چه؟
یکی از مهم‌ترین ابهامات همین واژه « اختصاص»است! در ادبیات اقتصادی، «اختصاص زمین» می‌تواند به معنای واگذاری مالکیت نباشد و ممکن است منظور اجاره یا تخصیص زمین برای فعالیت اقتصادی باشد. اما وقتی یک نماینده مجلس از ایجاد «سرزمینی متعلق به خودشان» سخن می‌گوید، موضوع برای افکار عمومی کاملاً متفاوت جلوه می‌کند.
اینجاست که مسئولان باید بدون کلی‌گویی پاسخ این سؤال‌ها را بدهند و در این باره توضیح دهند:
۱۱۰ هکتار دقیقاً کجاست؟
مالک زمین چه کسی خواهد بود؟
مدت بهره‌برداری چقدر است؟
قرارداد با چه نهادی منعقد می‌شود؟
چه میزان سرمایه‌گذاری قرار است وارد ایران شود؟
سهم ایران از این پروژه چیست؟
و مهم‌تر از همه، آیا این زمین صرفاً برای فعالیت اقتصادی اختصاص می‌یابد یا قرار است امتیازات ویژه‌ای برای اتباع و سرمایه‌گذاران افغانستان ایجاد شود؟
مردم حق دارند بدانند
در شرایطی که بخش بزرگی از جامعه با بحران مسکن، گرانی زمین و دشواری دسترسی به منابع اقتصادی مواجه است، خبر اختصاص صدها هزار مترمربع زمین در یکی از استراتژیک‌ترین مناطق کشور به یک کشور خارجی، طبیعی است که حساسیت ایجاد کند.
مسئله، مخالفت با تجارت و سرمایه‌گذاری افغانستان در ایران نیست. اتفاقاً چابهار می‌تواند دروازه تجارت ایران و افغانستان باشد و توسعه روابط اقتصادی دو کشور می‌تواند منافع متقابل ایجاد کند.
همکاری اقتصادی با واگذاری مبهم اراضی تفاوت دارد.
اگر قرار است افغانستان در چابهار سرمایه‌گذاری کند، باید جزئیات سرمایه‌گذاری، اشتغال ایجادشده، میزان درآمد ایران، مدت قرارداد و نوع مالکیت زمین روشن باشد. مردم نباید از طریق کلیپ‌های شبکه‌های اجتماعی متوجه شوند که قرار است در چابهار چه اتفاقی بیفتد.
چابهار؛ فرصت ایران یا امتیاز دیگران؟
این پرسش اکنون بیش از همیشه مطرح است: چرا به جای اینکه جزئیات یک پروژه اقتصادی مهم از ابتدا شفاف و رسمی اعلام شود، جامعه باید از طریق یک گفت‌وگوی تلویزیونی با خبر «۱۱۰ هکتار» مواجه شود؟
اگر این طرح واقعاً یک پروژه اقتصادی مشترک است، چرا قرارداد و جزئیات آن منتشر نمی‌شود؟
و اگر منظور از «اختصاص» صرفاً اجاره یا بهره‌برداری اقتصادی است، چرا از ابتدا همین عبارت دقیق و روشن به کار نمی‌رود؟
چابهار می‌تواند موتور توسعه اقتصادی جنوب شرق ایران باشد؛ اما توسعه زمانی به نفع کشور است که منافع ملی، مالکیت عمومی، شفافیت قراردادها و حقوق مردم منطقه در مرکز تصمیم‌گیری قرار داشته باشد.
مسئله اصلی این نیست که افغانستان در چابهار فعالیت اقتصادی داشته باشد یا نداشته باشد؛ مسئله این است که هیچ مقام و نهادی نباید درباره یک منطقه استراتژیک کشور با ادبیات مبهم سخن بگوید.
اگر ۱۱۰ هکتار قرار است برای فعالیت اقتصادی اختصاص پیدا کند، قرارداد باید شفاف باشد. اگر قرار نیست مالکیتی منتقل شود، مسئولان باید صریحاً اعلام کنند. و اگر امتیاز ویژه‌ای در کار است، افکار عمومی حق دارد بداند این امتیاز دقیقاً چیست و در مقابل آن چه چیزی نصیب ایران خواهد شد.
چابهار فقط چند هکتار زمین نیست؛ بخشی از مهم‌ترین دارایی ژئوپلیتیکی و اقتصادی ایران است.