نگرانی زمانی شکل میگیرد که دارو در داروخانهها و شبکه رسمی توزیعاش کم باشد، اما همان دارو در بازار آزاد با قیمت بالا عرضه میشود. در چنین شرایطی، نمیتوان همه موضوع را صرفاً به «کمبود دارو» نسبت داد.
اگر دارویی به اندازه کافی تأمین نشود، باید علت و کمبود برای مردم روشن شود. اما اگر دارو وارد شبکه رسمی شده و در مسیر توزیع قرار گرفته، در عین حال در بازار غیررسمی قابل دسترسی است، پرسش این است که دارو در کدام مرحله از مسیر رسمی توزیع خارج شده است؟
موضوع دارو برای مناطق جنوبی کشور اهمیت بیشتری دارد. در شهرهایی مانند بوشهر، عسلویه و اهواز، بیماران نباید برای تهیه داروی ضروری خود ناچار به مراجعه به چندین داروخانه یا پرداخت مبالغ سنگین به واسطهها شوند.
از منظر حقوق عمومی، مسئولیت دستگاههای متولی فقط به تأمین دارو محدود نمیشود. نظارت بر توزیع و اطمینان از رسیدن دارو به مصرفکننده نهایی نیز بخشی از این مسئولیت است. بنابراین، دانشگاههای علوم پزشکی، معاونتهای غذا و دارو و دستگاههای نظارتی باید بتوانند درباره میزان تأمین دارو، نحوه توزیع، سهم مناطق محروم و وضعیت داروهای بیماران خاص پاسخ روشن ارائه کنند.
دارو کالایی معمولی نیست که دسترسی به آن را بتوان صرفاً با قواعد بازار عرضه و تقاضا سنجید. وقتی یک بیمار برای ادامه درمان به دارویی مشخص نیاز دارد، نبود آن میتواند پیامد برای سلامت او داشته باشد.
در شرایط جنگی، هرگونه اختلال در زنجیره تأمین و توزیع دارو میتواند آسیبپذیری بیماران را بیشتر کند. بنابراین، شرایط بحرانی نباید موجب کاهش نظارت شود؛ برعکس، ضرورت پاسخگویی و نظارت در این شرایط باید بیشتر باشد.
راهکار نخست، شفافیت در زنجیره تأمین و توزیع دارو است. مردم باید بدانند چه میزان دارو تأمین شده و سهم هر منطقه، بهویژه مناطق محروم، چقدر است.
دوم، برای داروهای ضروری و داروهای بیماران خاص باید سامانه یا سازوکار قابل ردیابی وجود داشته باشد تا مسیر دارو از زمان تأمین تا رسیدن به بیمار مشخص باشد.
سوم، مواردی که دارویی در شبکه رسمی یافت نمیشود، اما در بازار آزاد با قیمت بالا عرضه میشود، باید بررسی شود تا تخلف و منشأ آن شناسایی شود.
چهارم، دستگاههای مسئول باید گزارشهای شفاف و قابل بررسی درباره وضعیت دارو در مناطق جنوبی ارائه کنند و در برابر کمبودهای غیرعادی یا تخلفات پاسخگو باشند.
مردم جنوب در شرایط جنگی بیش از هر زمان دیگری به امنیت درمانی نیاز دارند. دسترسی به داروی ضروری نباید وابسته به توان مالی بیمار، آشنایی با واسطهها یا جستوجو در بازار غیررسمی باشد. تأمین دارو وظیفه است؛ توزیع عادلانه و نظارت بر آن، مسئولیت.