هفته گذشته فرصت دیدن این نمایشگاه را داشتم؛ نمایشگاهی که با بازخوانی بخشی از گنجینه کمتر دیدهشده موزه و رونمایی از شش آلبوم نفیس قرن نوزدهم از ایرانِ دوره قاجار، عثمانی و ژاپن، بیش از آنکه فقط تاریخ عکاسی را روایت کند، ما را به تأمل درباره چگونگی دیدن جهان دعوت میکند.
دویست سال عکاسی، در واقع دویست سال تلاش انسان برای ثبت لحظه، حافظه و واقعیت است؛ دوربینی که هم جنگ و ویرانی را دیده و هم سفر، شادی، فرهنگ، هنر، میراث و زیباییهای جهان را.
اما پشت هر قاب ماندگار، فقط یک نگاه خلاق نیست؛ یک انسان هم ایستاده است. انسانی که گاهی ساعتها انتظار کشیده، کیلومترها سفر کرده، خستگی، سرما و گرما را تحمل کرده و در لحظههای دشوار، برای ثبت یک تصویر، خطر را به جان خریده است. صبر، بردباری و رنج عکاس، بخش دیدهنشده بسیاری از عکسهای دیدهشده جهان است.
شاید عکاسی از همینجا فراتر از ثبت یک تصویر میرود؛ عکاس برای دیدن، گاهی رنج میکشد و برای دیدهشدنِ جهان، از خودش میگذرد.
عکاسی در دو قرن گذشته، فقط حافظه جنگها و فجایع نبوده است. بسیاری از مقصدهای گردشگری، حوادث، رویدادها، آیینها، بناها، چهرهها و میراث ملتها، پیش از آنکه در جهان شناخته شوند، از دریچه دوربین عکاسان دیده شدهاند. یک عکس میتواند مقصدی را به سفر دعوت کند، میراثی را از فراموشی نجات دهد و انسانی را در دورترین نقطه جهان، با زندگی انسانی دیگر آشنا کند.
امروز، انسانرسانهها با تلفن همراه روایت خود را میسازند و هر کسی میتواند داستان یک شهر، یک روستا، یک سفر یا یک میراث را ثبت و روایت کند. این فرصت بزرگی است اما مسئولیت عکاس نیز بزرگتر شده است. زیرا هر تصویر، فقط یک تصویر نیست؛ روایتی است که از یک انسان و یک سرزمین برای مخاطب جهانی بیان میشود.
در آستانه سومین قرن عکاسی، شاید پرسش مهم همین باشد: در عصر تصویرهای بیشمار و حتی تصویرهای بدون عکاس، هنوز چه چیزی عکاسی را ماندگار میکند؟
شاید پاسخ همچنان همان چیزی باشد که هیچ فناوری نمیتواند جای آن را بگیرد: چشم و ذهن انسان.
امروز، روز جهانی عکاسی، یاد و نام عکاسان هنرمندی را که در میان ما نیستند، اما لحظات مهم تاریخ و زندگی مردم ایران را برای همیشه در حافظه تصویری این سرزمین ثبت کردند، گرامی میداریم و برای عکاسان پرتلاش امروز بهترینها را آرزو میکنیم؛ برای نگاه خلاقشان، برای صبرشان، برای رنجهایی که دیده نمیشود و قابهایی که دیده میشوند.
به احترام عکاسانی که جهان را فقط تماشا نمیکنند؛ میایستند، صبر میکنند، میبینند و سرانجام، لحظهای از زندگی را برای همیشه به ما بازمیگردانند.
روز جهانی عکاسی مبارک.
فعال حوزه گردشگری