ساعاتی پیش، مهلت آتشبس ۶۰ روزه میان ایران و ایالات متحده که بر اساس تفاهمنامه اسلامآباد در خردادماه امضا شده بود، به پایان رسید؛ اما آنچه این لحظه را به یکی از حساسترین نقاط عطف جنگ ایران و آمریکا در سال ۱۴۰۵ تبدیل کرده، نه پایان یک مهلت قراردادی، بلکه تناقض آشکار در گزارشها و اظهارات مقامات دو کشور است. از یک سو، منابع پاکستانی از توافق دو طرف برای تمدید ۶۰ روزه دیگر خبر میدهند و از سوی دیگر، یک مقام ارشد ایرانی با صراحت تمام اعلام میکند که «هیچ چیزی برای تمدید وجود ندارد»؛ چون از دیدگاه تهران، این آتشبس هرگز آغاز نشده است. در این میان، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با طرح ادعایی تازه درباره «اعلام تنگه هرمز به عنوان قلمرو آمریکا»، معادلات را بیش از پیش پیچیده کرده است. در این گزارش جامع، آخرین وضعیت میدان نبرد، تناقضات دیپلماتیک، سناریوهای پیشروی جنگ و تأثیر آن بر بازارهای مالی را بررسی میکنیم.
اعلام فوری؛ پایان مهلت آتشبس در سکوت خبری
امروز، ۲۴ مرداد ۱۴۰۵، دقیقاً ۶۰ روز از امضای تفاهمنامه اسلامآباد میان ایران و آمریکا میگذرد؛ سندی که قرار بود مسیر را برای پایان رسمی جنگ و مذاکرات نهایی هموار کند. با این حال، برخلاف انتظار بسیاری از ناظران، نه خبری از مراسم تمدید رسمی است و نه اعلام پایان رسمی جنگ. آنچه در این ساعات حساس از منابع مختلف به گوش میرسد، روایتهای کاملاً متضادی است که هر یک میتواند مسیر آینده منطقه را تعیین کند. یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفته است که «هیچ گفتوگویی برای تمدید آتشبس صورت نگرفته، زیرا از دیدگاه تهران، این آتشبس هرگز آغاز نشده و ایالات متحده ظرف ۴۸ ساعت پس از امضای تفاهمنامه، آن را نقض کرده است». این اظهارات در حالی مطرح میشود که منابع پاکستانی از موافقت دو طرف برای تمدید ۶۰ روزه دیگر خبر دادهاند.
شوک بزرگ؛ تهران: «آتشبس اعتبار ندارد»
شاید مهمترین خبر ساعات اخیر، اظهارات صریح یک مقام ارشد ایرانی باشد که به رویترز گفته است: «هیچ صحبتی درباره تمدید وجود ندارد، چون از دیدگاه ایران، دوره ۶۰ روزه هرگز آغاز نشد و بنابراین چیزی برای تمدید نیست». این موضعگیری، تمام گزارشهای قبلی درباره توافق برای تمدید را زیر سؤال میبرد. به گفته این منبع آگاه، آمریکا ظرف ۴۸ ساعت پس از امضای تفاهمنامه، آن را نقض کرد و چند روز بعد بهکلی از آن خارج شد. در حال حاضر، میانجیها در تلاش هستند تا مقدمات بازگشت واشنگتن به توافق را فراهم کنند، اما تاکنون پیشرفتی حاصل نشده است. وزیر امور خارجه ایران، سید عباس عراقچی، نیز روز یکشنبه ۱۸ مرداد تأکید کرد که «در حال حاضر هیچ مذاکرهای با آمریکا نداریم».
غافلگیری ترامپ؛ ادعای جنجالی درباره تنگه هرمز
در اقدامی که بسیاری از تحلیلگران آن را «غافلگیرکننده» و «شوکهکننده» توصیف کردهاند، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز گذشته ادعا کرد که به زودی تنگه هرمز را به عنوان «قلمرو آمریکا» اعلام خواهد کرد و تنها کشتیهای دارای مجوز واشنگتن اجازه عبور از این آبراه استراتژیک را خواهند داشت. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که تنگه هرمز از ابتدای جنگ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) عملاً توسط ایران بسته شده است. ایران بارها اعلام کرده که تا پایان جنگ و تحقق کامل خواستههایش، با بازگشایی تنگه هرمز موافقت نخواهد کرد. ادعای ترامپ نه تنها واکنش تند تهران را در پی داشته، بلکه نگرانیهای جدی را در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس و مصرفکنندگان انرژی در سراسر جهان برانگیخته است.
شرایط بحرانی؛ میدان نبرد در چه وضعیتی است؟
جنگ ایران و آمریکا که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) با حملات همزمان آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد，تاکنون بیش از ۵ ماه ادامه داشته است. بر اساس آخرین آمار پنتاگون که در ۶ مرداد بهروزرسانی شد، ۱۸ نظامی آمریکایی کشته و ۶۲۴ نفر دیگر مجروح شدهاند. با این حال، گزارشهای غیررسمی حاکی از آن است که تلفات واقعی بسیار بیشتر از این ارقام است و پنتاگون بخش قابلتوجهی از تلفات را پنهان کرده است. در سمت ایران، هرچند آمار رسمی منتشر نشده، اما حملات گسترده آمریکا به تأسیسات نظامی و غیرنظامی در جنوب کشور، خسارات سنگینی به زیرساختها وارد کرده است. در تازهترین تحول میدانی، ایران اعلام کرده که یک فروند پهپاد «امکیو-۹ ریپر» آمریکا را در نزدیکی تنگه هرمز سرنگون کرده است.
نشانه نگرانکننده؛ تشدید حملات در روزهای پایانی آتشبس
در روزهای منتهی به پایان مهلت آتشبس، شاهد افزایش محسوس درگیریها بودهایم. آمریکا از ۱۶ تیرماه (۷ ژوئیه ۲۰۲۶) با نقض تفاهمنامه اسلامآباد، حملات خود را از سر گرفت. بین ۸ تا ۲۴ تیرماه، دو طرف حملات نظامی گستردهای را علیه یکدیگر انجام دادند؛ واشنگتن اهدافی را در داخل ایران هدف قرار داد و تهران نیز تأسیسات نظامی آمریکا را در اردن، بحرین و کویت مورد حمله قرار داد. این حملات متقابل که با حملات هوایی شبانه آمریکا به جنوب ایران همراه بود، نشان داد که آتشبس موجود بیش از آنکه یک توافق پایدار باشد، یک «تنفس موقت» در میدان نبرد بوده است.