کارشناسان هشدار میدهند با تداوم شرایط فعلی نه جنگ نه صلح، تداوم تحریم و محاصره دریایی، تورم سهرقمی خواهد شد که بازگشت تورم به یک رقمی یا دورقمی آسان نخواهد بود. افزایش تورم، فقر را گسترش میدهد و قدرت خرید شهروندان را کاهش میدهد. دو اقتصاددان شرایط اقتصادی و تحریمی را بررسی کردهاند که در ادامه میآید.
روند افزایشی تورم
محمدتقی فیاضی، اقتصاددان با بررسی روند تورم در ماههای اخیر گفت: اگر دادههای مرکز آمار را مبنا قرار دهیم و تغییرات تورم در ۹ ماه قبل را بررسی کنیم، میتوان آثار حذف ارز ترجیحی و شوک ناشی از آن را مشاهده کرد. در آذرماه ۱۴۰۴ تورم ماهانه ۴.۲ درصد بود که در دیماه به ۷.۹ درصد و در بهمنماه به ۹.۴ درصد رسید. در اسفند و فروردین تورم تحت تأثیر شرایط جنگی قرار داشت، اما از اردیبهشت، تورم ماهانه به ۸.۸ درصد رسید. این رقم در خردادماه ۵.۹ درصد، در تیرماه ۳.۱ درصد و در مردادماه ۳.۴ درصد ثبت شد. از زاویه خوشبینانه میتوان گفت پس از اردیبهشتماه از شتاب تورم ماهانه کاسته شده است، اما از سوی دیگر، تورم نقطهبهنقطه و سالانه همچنان به رشد خود ادامه دادهاند. تورم نقطهبهنقطه در اردیبهشتماه ۸۳.۹ درصد بود و در مرداد به ۸۹ درصد رسیده است. تورم سالانه نیز از ۵۷.۷ درصد در اردیبهشتماه به ۶۹.۹ درصد در مرداد امسال افزایشیافته است.
تورم سهرقمی
فیاضی با اشاره به روند تورم در مردادماه گفت: تورم ماهانه در مرداد نسبت به تیرماه ۰.۳ واحد درصد افزایشیافته و آینده نرخ تورم به شرایط فعلی کشور بستگی دارد. اگر شرایط موجود ادامه پیدا کند، حتی در بهترین حالت ممکن است تورم ماهانه در محدوده هفتتا هشت درصد باقی بماند. او ادامه داد: در چنین شرایطی، تورم نقطهای تا اسفند ۱۴۰۵ میتواند به ۱۱۰ تا ۱۲۰ درصد برسد و تورم سالانه نیز سهرقمی خواهد شد.
تأثیر توقف جنگ بر تورم
این کارشناس اقتصادی اضافه کرد: اگر جنگ پایان یابد و شرایط به شکل مطلوبی پیش برود، با توجه به کسری بودجه دولت، احتمالاً تورم ماهانه درنهایت در محدوده سه درصد باقی خواهد ماند. در این صورت نیز ممکن است تورم نقطهبهنقطه در اسفند به حدود ۶۰ درصد و تورم سالانه به حدود ۸۰ درصد برسد.
تورم دلیل عقبنشینی ترامپ
او افزود: تورم آنقدر اهمیت دارد که حتی در اقتصاد آمریکا، زمانی که فشار افزایش قیمت بنزین موجب تشدید تورم شد، ترامپ عقبنشینی کرد؛ این در حالی بود که تورم آمریکا تازه به حدود سه درصد رسیده بود. وضعیت تورمی در کشور ما بهاندازهای بغرنج شده است که در بهترین حالت، تورم ماهانه ما به سطحی رسیده که در بسیاری از کشورها آستانه تحمل تورم سالانه محسوب میشود.
گسترش فقر
این منتقد اقتصادی با اشاره به آثار اجتماعی تورم گفت: تورمی که اکنون با آن مواجه هستیم، بیش از هر زمان دیگری است. در بخش خوراکیها، دهکهای پایین درآمدی و مناطق روستایی، تورم به محدودههای سهرقمی رسیده است. در بخش خوراکیها حتی تورم سالانه سهرقمی شده و در مناطق روستایی نیز تورم نقطهبهنقطه سهرقمی شده است. این وضعیت به معنای گسترش فقر است و اکنون مسئله دیگر صرفاً تورم نیست، بلکه مسئله بقای مردم است. او هشدار داد: این وضعیت چشمانداز بدی دارد و آثار بین نسلی آن نیز قابلتوجه است.
تأثیر کسری بودجه بر تورم
فیاضی درباره ریشههای این وضعیت اظهار کرد: اگر عوامل خارجی را کنار بگذاریم، که البته بخشی از آنها نیز به ناکارآمدی دولت و ناتوانی در حل مسائل بازمیگردد، دلیل اصلی فقر در ایران، نرخهای بالای تورم در سالهای متمادی است. تورم مزمن محصول کسری بودجه دولت است. دولتی که توان ایجاد توازن میان هزینهها و درآمدهای خود را ندارد، با کسری مواجه میشود و درنهایت این کسری به بودجه خانوارها منتقل میشود. دولتی که خود یکی از عوامل فقیر شدن مردم است، بعید است بتواند بهراحتی این روند را معکوس کند. دولت باید بودجه را سامان دهد و با توزیع مجدد درآمدها، زمینه خروج جامعه از فقر فراهم کند.
راهکار کنترل تورم
کامران ندری استاد دانشگاه و تحلیلگر اقتصادی، گفت: بخشی از تورم به تبعات ناشی از درگیری نظامی در منطقه بازمیگردد. وقتی کشور گرفتار محاصره باشد، اگر تجارت دریایی متوقف شود، مواد اولیه وارد نشود، کالاهای اساسی وارد نشود و نتوانیم نفت بفروشیم، تورمی که از این کمبودها ایجاد میشود، اصطلاحاً شوک عرضه است و شوک عرضه را نمیتوان باسیاست پولی و اقدامات پولی متوقف کرد زیرا وقتی درجایی کمبود ایجاد میشود، قیمت کالایی که کمیاب شده افزایش پیدا میکند. وی افزود: آنچه اکنون تحریم شده، درآمدهای نفتی دولت است. اگر دولت نتواند نفت بفروشد و درآمد ارزی نداشته باشد، ممکن است به سمت چاپ پول و استقراض برود و ازآنجاکه تجربه نشان داده بانک مرکزی نمیتواند مقاومت و سختگیری داشته باشد، همزمان با انتظارات تورمی، دیگر مهار تورم دشوار خواهد شد. مسئله کمبود ناشی از محاصره دریایی باید حل شود. وقتی قحطی به وجود بیاید، شما نمیتوانید جلوی افزایش قیمت کالایی را که نایاب شده است، بگیرید.