پس از 13روز درگیری میان ایران وآمریکا جنگ شامگاه جمعه متوقف شد. شرایط در وضعیت نه صلح ونه جنگ است. این وضعیت در کوتاهمدت از درگیری جلوگیری میکند، اما در بلندمدت میتواند به فرسایش سیاسی، اقتصادی و امنیتی منجر شود. تجربه نشان داده که چنین شرایطی پایدار نیست و در نهایت یا به توافق سیاسی یا به رویارویی نظامی ختم میشود.
آتشبس برای دو طرف هم فرصت است وهم تهدید. ایران با توقف نسبی جنگ، فرصت مییابد بخشی از خسارتهای اقتصادی و زیرساختی را جبران کند و از فشارامنیتی بکاهد. کاهش تنش میتواند برای تجارت خارجی، صادرات انرژی و مدیریت بازارهای داخلی درکشور یک امکان وفرصت باشد . آمریکا نیز دردوره آتش بس برای جلوگیری از ادامه جنگ فرصت دارد. گزارشهای رسانههای آمریکایی نشان میدهد که هزینه بالای عملیات نظامی، مصرف موشکهای پیشرفته و نگرانی از جنگ، برای کاخ سفید مهم است. ترامپ به دلیل تحولات سیاسی داخلی، تمایلی به ورود به بحرانی ندارد که پایان آن قابل پیشبینی نباشد.
چالش نه جنگ، نه صلح
با وجود توقف درگیریها، ادامه وضعیت کنونی برای ایران پر هزینه است. پیامد آن، تداوم نااطمینانی اقتصادی است؛ فضایی که سرمایهگذاری، تجارت و برنامهریزی بلندمدت را با مشکل مواجه میکند. تداوم تنش و خطاهای محاسباتی میتواند آتش جنگ را شعلهور کند.
توقف جنگ یک فرصت برای تهران و واشنگتن است زیرا میانجیگری و گفتوگو تقویت میشود. بسیاری از توافقهای مهم بینالمللی در شرایط پرتنش وبدون جنگ شکل گرفتهاند.
امکان احیای تفاهمنامه 14 مادهای
اگرچه تفاهمنامه پیشین میان ایران و آمریکا کنار گذاشته شد، اما این پایان دیپلماسی نیست. علت این است که توافقهای قبلی که متوقف شدهاند،بعد با اصلاحاتی دوباره مبنای مذاکرات قرار گرفتهاند. البته این روند زمانی موفق خواهد بود که تهران و واشنگتن به این جمعبندی برسند که هزینه ادامه تقابل، از هزینه مصالحه بیشتر است.
سفر نتانیاهو
سفر بنیامین نتانیاهو به آمریکا میتواند معادلات را تغییر دهد. احتمال این است که او تلاش کند ترامپ را به حفظ فشار نظامی و سیاسی علیه ایران متقاعد کند؛ رویکردی که اسرائیل سالها به دنبال آن بوده است.
اما سناریوی دیگر نیز قابل تصور است. اگر ترامپ به این نتیجه رسیده باشد که گزینه نظامی دستاورد تعیینکنندهای نداشته و هزینه دارد، ممکن است در گفتوگو با اسرائیل مدیریت بحران از مسیر جنگ به مسیر دیپلماسی هدایت کندو ترمز ماشین جنگ اسرائیل رابکشد .
آینده روابط تهران و واشنگتن بیش از آنکه در میدان نبرد تعیین شود، به تصمیمهای سیاسی دو طرف وابسته است. تداوم وضعیت «نه جنگ، نه صلح» نه برای ایران مطلوب است و نه برای آمریکا. از همین رو، اگر اراده سیاسی لازم شکل بگیرد، بازگشت به مذاکرات میتواند راه جلوگیری از ورود منطقه به درگیری باشد.دراین ارتباط تازمانی که ایران در دکترین نابودی اسرائیل ومرگ برآمریکا تجدیدنظرنکند نمیتوان به بهبودرابط تهران واشنگتن، مصالحه، توافق وپایان جنگ امید بست .
گفتنی است که به دلیل خصومتی که نتانیاهو با ایران و نیروهای محور مقاومت دارد در دور دوم ریاست جمهوری ترامپ هشت بار به واشنگتن سفر کرده و درباره جنگ با ایران ترامپ را تحت فشار قرار داد تا سرانجام او در تله جنگ با ایران افتاد.