دلیل را باید در انتظارات تورمی جستوجو کرد. هرگونه تنش ژئوپلیتیک در منطقه و بازار ارز را تحت تأثیر قرار میدهد. از آنجا که بخش مهمی از شرکتهای بزرگ بورسی، بهویژه در صنایع پتروشیمی، فلزی و پالایشی، درآمدشان وابسته به نرخ ارز است، افزایش قیمت دلار به معنای رشد سودآوری این بنگاههاست. به همین دلیل سرمایهگذاران، وقوع بحران را عامل برای افزایش ارزش سهام شرکتها میدانند.
عامل دوم، جابهجایی نقدینگی است. در شرایط نااطمینانی، سرمایهگذاران ترجیح میدهند داراییهایی را انتخاب کنند که از نقدشوندگی بیشتری برخوردار باشند. بازار سهام این ویژگی را دارد که امکان خرید و فروش در کوتاهترین زمان ممکن فراهم است؛ این ویژگی دردر بازار مسکن یا خودرو وجود ندارد. این موضوع نقدینگی سرگردان را در زمان بحران به سمت بورس هدایت میکند.
پرسش اصلی آن است که چه کسانی از این نوسانات سود میبرند؟ پاسخ پیچیده نیست. بازیگران بزرگ بازار یعنی حقوقیها، صندوقهای سرمایهگذاری، هلدینگها و نهادهای مالی، بیشترین بهره را از شرایط بحران یا جنگ میبرند. علت این است که این گروهها دسترسی به منابع مالی گسترده دارند و از ابزارهای حرفهای مدیریت ریسک و تحلیلهای تخصصی نیز برخوردارند. آنها در زمان اوج تقاضا بخشی از داراییهای خود را واگذار میکنند. و در مقابل، سرمایهگذاران حقیقی با تأخیر به تحولات واکنش نشان میدهند. آنها در زمان انتشار اخبار منفی از ترس کاهش قیمتها اقدام به فروش میکنند و پس از رشد ناگهانی شاخص، دوباره در قیمتهای بالاتر وارد بازار میشوند. نتیجه این رفتار هیجانی، خرید در سقف و فروش در کف است؛ الگویی که سالهاست در بازار سرمایه تکرار شده و میشود. بازار سرمایه در روزهای بحرانی به میدان رقابت اطلاعات و زمانبندی تبدیل میشود.
در چنین فضایی، آن دسته از سرمایهگذاران خرد که تصمیمهای خود را بر مبنای شایعات، اخبار لحظهای و هیجانات سیاسی اتخاذ میکنند، بیشترین آسیب را میبینند. در مقابل، کسانی که بر تحلیل بنیادی، مدیریت ریسک و افق سرمایهگذاری بلندمدت تکیه دارند، کمتر در دام نوسانات مقطعی گرفتار میشوند. بورس، برخلاف تصور از جنگ و بحران تغذیه نمیکند؛ بلکه به انتظارات ناشی از آن واکنش نشان میدهد. از این رو، رشد شاخص در میانه تنش نشانه بهبود وضعیت اقتصادی نیست و نباید به عنوان چراغ سبزی برای ورود عجولانه به بازار تلقی شود. تجربه نشان داده است که در هیاهوی بحرانها، برندگان اصلی معمولاً کسانی هستند که از قبل برای چنین روزهایی برنامهریزی کردهاند، نه آنهایی که تحت تأثیر موج اخبار تصمیم میگیرند.