«چـو ایـران نباشد تن من مـبـاد»
تهدید تمامیت ارضی کشور یک تهدید وجودی است و بقاء جمعی همه ایرانیان را در معرض خطر جدی قرار میدهد. برای دفع تهدیداتی که امروز متوجه کشور عزیزمان ایران شده، بیش از هر زمانی به یک «سیاست انسجامی فراگیر و پایدار» نیاز داریم که تمامی مردم ایران با همه تنوعات قومی، مذهبی؛ تنوع در سبکهای زندگی و رویکردهای مختلف سیاسی و مذهبی را در برگیرد. در شرایط تهدید کنونی و بلکه برای همیشه ایام، فراگیرترین معیار برای همبسته کردن تمامی ایرانیان، وطن دوستی و دفاع از تمامیت ارضی است و از نظر فراگیری و شمول هیج قاعده جایگزینی ندارد. زیرا با به خطر افتادن تمامیت ارضی، بقاء جمعی همه اهل سرزمین فارغ از هرتنوعی، درمعرض خطر جدی قرار میگیرد.
* فارغ از این پرسش که چرا کشور در معرض چنین تهدید وجودی قرار گرفته و باید در وقت مناسب بدان پاسخ دقیق داد، در شرایط کنونی که کشور در معرض چنین تهدیدی قرارگرفته ضرورت دارد با سیاستگذاری سنجیده و جامعه محور دو گام اساسی و همزمان برداشته شود:
*نخستین گام مقابله و دفاع مقتدرانه نظامی، انتظامی و امنیتی با دشمنان متجاوز است که توسط مدافعان جان برکف وطن انجام میگیرد و با پشتیبانی همه جانبه دولت و مردم بایست تداوم پیدا کند.
*دومین گام مقابله، بالا بردن سطح تاب آوری اجتماعی (افزایش توان جامعه برای تحمل فشارها و امکان بازیابی و حفظ خود در شرایط تهدید) یا مقاوم سازی اجتماعی روانی جامعه است؛ تاب آوری اجتماعی یک نوع فرایند بازآفرینی ظرفیتهای اجتماعی فرهنگی است و زندگی را در شرایط خطر امکان پذیر میسازد. اگرچه تاب آور کردن جامعه، مستلزم سیاستها و تدابیر درازمدتی است و از وظایف محوری و دائمی نظام حکمرانی است لکن در شرایط خطر وجودی بایست تدابیر و اقدامات تاب آورانه فوری انجام داد. *مهمترین عامل برای تاب آورکردن جامعه در شرایط تهدید سرزمینی، «تقویت انسجام ملی فراگیر با محوریت وطن دوستی» است که دو عنصر سازنده دارد و آن «توافق و تعهد همگانی برای حفاظت از ایران زمین» است. بر این اساس هرچه میزان توافق و تعهد همگانی نسبت به حفظ تمامیت ارضی افزایش پیدا کند به همان میزان برتاب آوری اجتماعی در برابر شوکها و تهدیدات خارجی افزوده شده و حفظ موجودیت و بقاء جمعی ضمانت بیشتری پیدا میکند.
*با توجه به اینکه جامعه ایران، جامعهای متنوع و متکثر است، هرگونه سیاست انسجامی در ایران در وهله اول مستلزم پذیرش واقعیتِ تنوع و گوناگونی اجتماعی است و سپس طراحی سیاستهای انسجامی و تاب آوری بر پایه تنوع اجتماعی است. که غالباً از آن به عنوان «سیاست وحدت درکثرت» یاد میشود.
*بر این اساس مهمترین سیاست انسجامی تاب آور در شرایط کنونی، بالا بردن میزان توافق و تعهد عمومی در دفاع از تمامیت سرزمینی و حفظ ایران (انسجام ایران محور) و مهارکردن اقدامات و رفتارهای مخل انسجام فراگیراست. برای پایدار کردن انسجام ایران محور، اقدامات پیشنهادی زیر بسیارحیاتی است:
۱- تقویت پایه توافق همگانی از طریق انواع گفتوگوهای عمومی و نخبگانی توافق ساز با موضوع حفاظت از ایران زمین و دفاع وطنی. لازمه این توافق، تقویت پایه گفتمانی ایران تاریخی فرهنگی و برجسته سازی همه نشانگان کلیدی هویت تاریخی فرهنگی ایرانیان است.
۲- تعهد همگانی بالابردن سطح انواع آمادگیهای اجتماعی و روانی برای مقابله با تهدیدات و تحمل سختیها و فشارهای بیرونی است، بدون اینکه نظم زندگی بهم بریزد. به تعبیر دیگر تقویت تاب آوری روانی اجتماعی جامعه است. از مهمترین اقدامات تعهد ساز، تقویت سیاستها و تدبیر جامعه محور (نه دولت محور) از جمله تقویت مردم نهادها و فعالیتهای داوطلبانه، آموزش و توانمندسازی اجتماعی برای مواجهه با شرایط خطر است.
صاحب نظران، نخبگان و نیروهای تأثیرگذار اجتماعی فرهنگی و کنشگران دانشگاهی میتوانند پیشران گفتوگوهای توافق ساز و پیوند دهنده درکشور باشند.