ابراهیم فلاحی
5 نوامبر 2022
تارنمای تهران تایمز
برگردان علیاصغر شهدی
Asghar.shahdi@gmail.com
قبل از جنگ اوکراین، روسیه سهم عمدهای از واردات انرژی اروپا را تأمین میکرد، بااینحال، این درگیری که اکنون در نهمین ماه خود است، این مشارکت را مختل کرده است بهطوریکه دیگر گازی از طریق نورد استریم 1 جریان ندارد. بحران انرژی در اروپا را میتوان از دو جنبه عمده بررسی کرد: اثرات و چالشهای کوتاهمدت و اثرات و راهحلهای بلندمدت.
تسکین کوتاهمدت
اگرچه با توجه به وضعیت انبارهای اتحادیه اروپا که طبق اعلام آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در حال حاضر 95 درصد پر است، اروپا ممکن است بتواند زمستان امسال را پشت سر بگذارد، اما هزینه سنگینی برای این کار وجود دارد.
کسبوکارها در سراسر اروپا نهتنها مصرف انرژی خود را محدود میکنند، بلکه ناچار میشوند به کاهش میزان تولید و خدمات مرتبط تن دهند. آنها در حال تعطیلی کارخانهها، کوچکسازی یا جابجایی هستند. اروپا ممکن است در راه صنعتی زدایی باشد. فعالیت تولیدی منطقه یورو به کمترین میزان از اردیبهشت 1399 (می 2020) رسیده است.
قرائت شاخص مؤسسه جهانی «اس اند پی» در خصوص شاخص مدیریت خرید PMI S&P Global در ماه مهر (اکتبر) خبر از یک رکود در آینده میدهد، با این پیشزمینه که این موسسه سقوط چهارمین ماه متوالی پایینتر از شاخص 50 را در آبان (نوامبر) به ثبت رساند که خود نشاندهنده اتخاذ سیاستهای انقباضی در اقتصادهای اروپایی است.
عواقب بلندمدت
آژانس بینالمللی انرژی در آخرین تحلیل خود از بحران انرژی اروپا که در 3 نوامبر منتشر شد، اعلام کرد که اتحادیه ممکن است با کمبود 30 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی در تابستان سال آینده برای پر کردن مجدد ذخایر گاز خود مواجه شود.
آژانس بینالمللی انرژی در گزارشی با عنوان «برای آماده شدن برای زمستان آینده هرگز زود نیست»، میگوید علیرغم تراز گاز اروپا برای سالهای 1402-1403 (2023-2024)، این هشدار را میدهد که زیرساخت ارائه شده توسط سطوح ذخیرهسازی فعلی و همچنین قیمتهای پایینتر اخیر گاز و دمای ملایم غیرمعمول در پاییز سال جاری، نباید منجر به نتیجهگیری بیشازحد خوشبینانه در مورد آینده شود.
«فاتح بیرول»، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی گفت: «با توجه به آبوهوای معتدل اخیر و کاهش قیمت گاز، خطر ازخودراضی شدن در گفتگوها در مورد عرضه گاز اروپا وجود دارد، اما ما هنوز از وضعیت اضطرار خارج نشدهایم.»
بهای تحریمها
نگاهی به گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که اتحادیه اروپا در تأمین نیازهای انرژی خود در سالهای آینده با چالش بزرگی روبرو خواهد شد و با توجه به هزینههای سنگین حملونقل گاز از فواصل دور، ایران میتواند سهم به سزایی در حلوفصل این مشکلات داشته باشد.
ایران با داشتن بزرگترین منابع گازی جهان، در صورت وجود زیرساختهای خط لوله یا نبود تحریمهای دائمی که در حال حاضر مانع از دسترسی ایران به فناوری موردنیاز برای مایع سازی گاز طبیعی در مقیاس بزرگ میشود، میتوانست انرژی موردنیاز اروپا را تأمین کند.
برخلاف نفت، حملونقل گاز طبیعی در مقیاسهای بزرگ به شکل گاز دشوار است. در حال حاضر این انتقال یا از طریق خطوط لوله یا با تبدیل آن به گاز طبیعی مایع (LNG) صادر میشود، اما این یک پیشنهاد گرانقیمت است و نیاز به سرمایهگذاری بالا دارد. لذا در حال حاضر زیرساخت لازم برای صادرات گاز ایران به اروپا وجود ندارد.
باوجود همه این محدودیتها، ایران همواره آمادگی خود را برای کمک به اروپا برای کاهش حداقل بخشی از تقاضای انرژی خود اعلام کرده است.
در اواخر شهریورماه (اوایل اکتبر)، علی باقری کنی، معاون وزیر امور خارجه ایران، تأثیر تحریمها بر امنیت انرژی اروپا در بحبوحه جنگ روسیه و اوکراین را مورد تأکید قرار داد و آمادگی تهران را برای کمک به بازگرداندن امنیت انرژی به این قاره اعلام کرد.
او گفت: «سالها تصور میشد که کشورهایی مانند ایران باید هزینه تحریم را بپردازند، اما اکنون اروپاییها متوجه شدهاند که تحریمها برای آنها نیز هزینه دارد.»
با توجه به تجربیات کنونی و نگاه به آینده، دولتهای اروپایی باید اثرات منفی تحریمها بر امنیت انرژی جهان را به وضوح ببینند؛ بنابراین باید تلاش بیشتری برای کمک به پیشرفت مذاکرات هستهای کنند تا مسئله برجام ختم به خیر شود و به «پایان» برسد، موضوعی که یک سناریوی برد-برد را برای هر دو طرف رقم خواهد زد