گروه بین الملل: موج جدید هشدارهای بمب‌گذاری در فرودگاه‌ها و پروازهای مسافربری اروپا، طی روزهای اخیر اختلال گسترده‌ای در شبکه حمل‌ونقل هوایی این قاره ایجاد کرده است. این تهدیدها که چندین کشور اروپایی را دربر گرفته‌اند، به تغییر مسیر هواپیماها، فرودهای اضطراری، توقف پروازها و اعزام جنگنده‌های نظامی برای اسکورت هواپیماهای مسافربری منجر شده‌اند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، در روز پنجشنبه پنجم نوامبر ۲۰۲۶، نزدیک به ۳۰ پرواز در کشورهای مختلف اروپا با تهدید بمب‌گذاری مواجه شدند. این اتفاق در ادامه موج نخست هشدارها در ابتدای هفته رخ داد؛ زمانی که دست‌کم هفت پرواز و حتی یک کشتی تفریحی نیز هدف تهدیدهای مشابه قرار گرفته بودند. با وجود گستردگی حوادث، تاکنون هیچ ماده منفجره‌ای در هواپیماهای بازرسی‌شده کشف نشده و تمامی هواپیماهای درگیر این حوادث به سلامت فرود آمده‌اند. با این حال، تکرار هشدارها و شباهت شیوه ارسال پیام‌ها، نگرانی‌هایی را درباره احتمال وجود یک الگوی هماهنگ از اقدامات خرابکارانه در اروپا ایجاد کرده است.
فرودگاه‌ها و پروازهای اروپایی زیر فشار تهدیدها
کشورهای فرانسه، ایتالیا، اسپانیا، لهستان، بلغارستان، جمهوری چک، دانمارک و رومانی از جمله کشورهایی هستند که در روزهای اخیر با این موج هشدارها مواجه شده‌اند.
یکی از مهم‌ترین حوادث مربوط به پرواز شرکت ایرلینگاس از دوبلین به رم بود که پس از دریافت هشدار بمب‌گذاری، با دخالت جنگنده‌های فرانسوی به پایگاه هوایی اورو در فرانسه هدایت شد. همچنین جنگنده‌های بلغارستان سه هواپیمای مسافربری را که به مقصد صوفیه در حرکت بودند، اسکورت کردند. یکی از این پروازها نیز به شهر پلوودیف تغییر مسیر داد.
در اسپانیا، چندین پرواز ورودی و خروجی فرودگاه مادرید با هشدارهای مشابه مواجه شدند و برخی هواپیماها برای انجام بازرسی‌های امنیتی متوقف شدند. در ورشو نیز یک پرواز شرکت هواپیمایی LOT هنگام حرکت به سمت باند برخاست متوقف شد و مسافران آن به هواپیمای دیگری منتقل شدند.
فرودگاه‌های پراگ، کپنهاگ، رم و میلان نیز در میان مراکزی بودند که هشدارهای امنیتی دریافت کردند.
منشأ تهدیدها؛ از خرابکاری فردی تا جنگ ترکیبی
یکی از مهم‌ترین ابهامات این حوادث، هویت عاملان ارسال پیام‌های تهدیدآمیز است. تاکنون هیچ دولت یا نهاد امنیتی مسئولیت این اقدامات را به‌طور قطعی به گروه یا کشور مشخصی نسبت نداده است. در ایتالیا، یک منبع فرودگاهی به رویترز اعلام کرده که ایمیلی با عنوان «گزارش تهدید» برای چندین شرکت هواپیمایی و مجموعه فعال در فرودگاه‌های فیومیچینو رم و مالپنسا میلان ارسال شده است. فرستندگان این پیام مدعی شده بودند که در هواپیماهای ورودی از هلسینکی و دوبلین بمب کار گذاشته‌اند. این پیام‌ها ظاهراً به گروهی با عنوان «مبارزان دولت مردان» نسبت داده شده بودند؛ با این حال، خبرگزاری رویترز نتوانسته هویت فرستندگان را مستقلاً تأیید کند. ولادیسلاو پوزدنیاکوف، بنیان‌گذار گروه افراطی موسوم به دولت مردان در روسیه، نیز هرگونه ارتباط این تشکیلات با تهدیدهای اخیر را رد کرده است.
نگرانی اروپا از احتمال حملات ترکیبی
کارشناسان امنیتی معتقدند گستردگی و تکرار این تهدیدها می‌تواند نشانه‌ای از نوعی عملیات ترکیبی باشد؛ عملیاتی که هدف آن لزوماً وارد کردن خسارت فیزیکی نیست، بلکه ایجاد اختلال، افزایش هزینه‌های اقتصادی و تضعیف اعتماد عمومی به زیرساخت‌های حیاتی کشورهای اروپایی را دنبال می‌کند.
در سال‌های اخیر، مقام‌های اروپایی بارها روسیه را به دست داشتن در عملیات خرابکارانه و حملات ترکیبی متهم کرده‌اند. این اتهامات پس از آغاز جنگ اوکراین و افزایش حمایت نظامی و مالی کشورهای اروپایی از کی‌یف شدت گرفته است.
با این حال، تاکنون شواهد قطعی برای ارتباط مسکو با هشدارهای اخیر ارائه نشده است. روسیه نیز اتهامات مربوط به عملیات خرابکارانه در اروپا را رد کرده است.
اریک شوتن، رئیس گروه امنیت هوانوردی دایامی، معتقد است اثبات ارتباط یک کشور مشخص با چنین اقداماتی دشوار است، اما الگوی مشاهده‌شده می‌تواند با شیوه‌های معمول عملیات ترکیبی مطابقت داشته باشد. در مقابل، احتمال اقدامات فردی، اختلافات شخصی یا تقلید از تهدیدهای قبلی نیز منتفی نیست.
تهدیدهای سایبری و امنیت زیرساخت‌های حیاتی
هم‌زمانی این حوادث با گزارش‌هایی درباره حملات سایبری به زیرساخت‌های خدماتی اروپا، بر نگرانی‌های امنیتی افزوده است. در روزهای اخیر، گزارش‌هایی از اختلال در سامانه‌های سرمایشی فروشگاه‌های زنجیره‌ای در چند کشور اروپایی منتشر شده است؛ حملاتی که حتی برخی مراکز مرتبط با بانک‌های خون در فرانسه را نیز تحت تأثیر قرار داده‌اند. با وجود این، تاکنون ارتباط مستقیمی میان حملات سایبری و تهدیدهای بمب‌گذاری در پروازها اثبات نشده است. برخی تحلیلگران معتقدند چنین اقداماتی می‌تواند با هدف آزمایش سرعت واکنش نهادهای امنیتی، سنجش هماهنگی میان کشورهای اروپایی و شناسایی نقاط ضعف سامانه‌های حفاظتی انجام شود.
هزینه‌های اقتصادی و پیامدهای روانی
تهدیدهای بمب‌گذاری حتی زمانی که جعلی از آب درمی‌آیند، هزینه‌های قابل‌توجهی به شرکت‌های هواپیمایی و فرودگاه‌ها تحمیل می‌کنند. تغییر مسیر پروازها، تخلیه مسافران، بازرسی هواپیماها، توقف عملیات فرودگاهی و تأخیرهای طولانی از جمله پیامدهای این وضعیت هستند. فیلیپ باوم، استاد مدعو امنیت هوانوردی دانشگاه کاونتری، هزینه تغییر مسیر یک پرواز در پی تهدید بمب‌گذاری یا رفتارهای مختل‌کننده را در برخی موارد تا ۲۵۰ هزار دلار برآورد کرده است. در مجموع، موج اخیر هشدارهای بمب‌گذاری نشان می‌دهد امنیت هوانوردی اروپا با چالشی فراتر از تهدیدهای معمول مواجه شده است. اگرچه تاکنون هیچ‌یک از هشدارهای بررسی‌شده به کشف مواد منفجره منجر نشده، تداوم این روند می‌تواند اعتماد مسافران به امنیت سفرهای هوایی را تحت تأثیر قرار دهد. در شرایطی که هویت عاملان و میزان هماهنگی احتمالی میان این حوادث همچنان نامشخص است، تحقیقات امنیتی و همکاری اطلاعاتی میان کشورهای اروپایی برای روشن شدن ابعاد این ماجرا ادامه دارد.
برگرفته از: جماران