کوروش احمدی، تحلیلگر مسائل بینالملل درباره وتوی پیشنویس قطعنامه آمریکا در شورای امنیت از سوی چین و روسیه، گفت: این موضوع دنباله مسئله اسنپبک است که در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵ فعال شد و با ادعای طرف غربی، قطعنامههای تحریمی قبلی علیه ایران اعاده شدند و برگشتند و قطعنامه ۲۲۳۱ قبلی معتبر باقی ماند و موضوع ایران هم در دستور کار شورای امنیت حفظ شد. حدود یک سال گذشته، این موضوع پیامدهایی داشته؛ اول اینکه چین و روسیه به عنوان دو عضو شورای امنیت، بهاضافه ایران، مخالف این بودند که اسنپبک تحقق پیداکرده و صورت قانونی داشته و درنتیجه با عواقب مترتب بر اسنپبک هم مخالف بودند.
احمدی افزود: آنها مخالف بازگشت قطعنامههای ششگانه علیه ایران و تحریمهای مربوطه هستند، مخالف این هستند که موضوع هستهای ایران در دستور کار شورای امنیت باقیمانده است و همچنین با این موضوع مخالفاند که قطعنامه ۲۲۳۱ همچنان معتبر باشد؛ چراکه قرار بود در ۱۸ اکتبر، این موارد انجام شود، یعنی قطعنامه ۲۲۳۱ مختومه شود، این قطعنامههای ششگانه علیه ایران برای همیشه منتفی شوند و موضوع هستهای ایران هم از دستور کار شورای امنیت خارج شود.
وی بابیان اینکه این اختلاف در طول یک سال گذشته همچنان ادامه داشته است، گفت: تا حالا دو بار این مسئله در شورای امنیت مطرحشده است. یکبار در ۱۰ سپتامبر گذشته، یعنی همین هفته گذشته و یکبار هم در ۱۱ ژوئیه، شورای امنیت قصد داشت جلسهای در مورد بررسی تعهدات ایران ذیل برجم و گزارش دبیر کل در این مورد برگزار کند. چین و روسیه ایراد رویهای مطرح کردند و گفتند با برگزاری جلسه مخالف هستند.
وی افزود: هر دو بار درباره اینکه جلسه برگزار شود و ادامه پیدا کند، این دو کشور درخواست رأیگیری کردند. این رأیگیری، یک رأیگیری رویهای بود و در رأیگیریهای رویهای، وتو عمل نمیکند. درنتیجه تنها چین و روسیه رأی مخالف دادند به اینکه جلسه ادامه پیدا کند. دو عضو دیگر، پاکستان و سومالی، رأی ممتنع دادند و ۱۱ عضو شورای امنیت رأی مثبت دادند. یعنی قرائت غربیها از سوی ۱۱ عضو شورای امنیت تأیید شد و جلسه ادامه پیدا کرد.
چین و روسیه مانع فعال شدن کمیته تحریم
احمدی ادامه داد: دو مسئله بعد از اسنپبک باقیمانده بود؛ یکی مسئله کمیته ۱۷۳۷، یعنی کمیته تحریم ایران و دیگری مسئله هیئترئیسه کارشناسی بود. غربیها میگویند این دو نهاد فرعی شورای امنیت یعنی کمیته ۱۷۳۷ و هیئترئیسه کارشناسی با احیای قطعنامههای ۱۷۳۷ و ۱۹۲۹ دوباره احیاشدهاند، منتها این دو نهاد باید فعال هم شوند؛ یعنی دوباره فعالسازی شوند.
وی گفت: برای فعال شدن کمیته تحریم، باید یکسری کارها، مثل تعیین رئیس و کارهای اداری و نهادی انجام شود. این کار در مورد نهادهای فرعی شورای امنیت باید با اجماع هر ۱۵ عضو انجام شود. چین و روسیه به این اجماع ملحق نمیشوند و در واقع مانع فعال شدن کمیته تحریم شدهاند.
حق وتو
این دیپلمات پیشین درباره پنل کارشناسی هم اظهار کرد: در مورد پنل کارشناسی چون دوره آن یکساله است، هرسال باید شورای امنیت دوباره از دبیر کل بخواهد که این پنل را تشکیل دهد. اتفاقی که چند روز پیش افتاد، در همین رابطه بود؛ یعنی آمریکا یک پیشنویس قطعنامه به شورای امنیت داده بود که این پنل کارشناسی توسط دبیر کل تشکیل شود، اما چین و روسیه آن را وتو کردند و مانع انجام این کار شدند.
نقش چین و روسیه
وی افزود: با ترکیب فعلی شورای امنیت که ۱۱ عضو از ۱۵ عضو شورا با قرائت غربیها همراه هستند و دو عضو دیگر، یعنی سومالی و پاکستان، رأی ممتنع میدهند. بنابراین روسیه و چین کاملاً در اقلیت هستند. البته حق وتوی آنها همچنان به قوت خودش باقی خواهد بود، منتها در اقلیت و تحتفشار هستند.
این تحلیلگر مسائل بینالملل تصریح کرد: باوجوداین، استفادهای که این دو کشور میتوانند برای ایران داشته باشند این است که مانع تصویب یک قطعنامه تحریمی جدید علیه ایران در شورای امنیت شوند. غیرازاین، اگر مواردی پیش بیاید که باز نظر چین و روسیه مهم باشد، این موضوع میتواند اثر داشته باشد؛ برای مثال، در قضیه ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت توسط شورای حکام آژانس چون در ترکیب ۳۵ کشوری شورای حکام، وتو وجود نداشت، چین و روسیه و نیجر فقط توانستند رأی مخالف بدهند هشت کشور هم رای ممتنع داده و ۲۳ عضو به آن قطعنامه رأی موافق دادند. یک کشور هم حق رای نداشت. بنابراین درجاهای دیگر، تنها درجایی که حق وتو داشته باشند میتوانند تأثیر تعیینکننده داشته باشند و درجاهای دیگر، تأثیر آنها بیشتر سیاسی است.
نقشه ترامپ
احمدی ادامه داد: فکر میکنم که حداقل تا انتخابات کنگره، همین وضع به همین صورتی که هست ادامه پیدا میکند؛ یعنی تأکید ترامپ بر همین محاصره دریایی و فشار اقتصادی و اینها خواهد بود که تا انتخابات کنگره انجام شود. ضمن اینکه قیمت نفت همالان در حد قابل قبولی برای ترامپ است. قیمت نفت ۱۰۳ دلار است و این خیلی بالا نیست. یعنی در شرایطی که یک جنگ و برخوردهای نظامی پراکندهای هست، تنگه هرمز بسته است و تنگه بابالمندب هم تهدید جدی شده، بهرغم این اوضاع و احوال، قیمت نفت در ۱۰۳ دلار برای ترامپ یک قیمت قابل مدیریت است و میتواند شرایط را مدیریت کند. به همین دلیل بعید میدانم اتفاقی تا حداقل انتخابات کنگره بیفتد؛ هرچند همهچیز قابل پیشبینی نیست. البته بعید نیست که چین بخواهد کمکهایی کند، ولی فعلاً صحبت از میانجیگری نیست.