محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین و رئیس اندیشکده پایاب، با تأکید بر ضرورت بهرهگیری ایران از تحولات اخیر منطقه، خواستار حرکت به سمت «توازن فراگیر» و گسترش روابط با همسایگان و قدرتهای بزرگ شده است. او تشکیل ائتلافی سیاسی میان ایران، ترکیه، عربستان، مصر و پاکستان را یکی از پیشنهادهای خود میداند.
فرصت تازه در جهان اسلام
ظریف معتقد است جنگ رمضان فرصت کمسابقهای برای ایران در جهان اسلام و جهان عرب ایجاد کرده است. به اعتقاد او، جایگاه ایران در افکار عمومی جهان اسلام افزایش یافته و کشورهای جنوبی خلیج فارس نیز بیش از گذشته متوجه آسیبپذیری ناشی از حضور پایگاههای آمریکا در خاک خود شدهاند. از این منظر، تهران باید از این فرصت برای ایجاد روابط پایدار و چندلایه با همسایگان استفاده کند و اجازه ندهد تحولات منطقهای بار دیگر به افزایش تنش و فاصله میان ایران و کشورهای عربی منجر شود. ظریف هشدار میدهد که آمریکا و اسرائیل تلاش خواهند کرد این تغییر نگرش را معکوس کنند و هرگونه خطای تبلیغاتی یا رفتاری ایران میتواند بهانهای برای بازگشت به فضای تقابل باشد.
ائتلاف پنج کشور
پیشنهاد اصلی ظریف، شکلگیری یک ائتلاف سیاسی میان ایران، ترکیه، عربستان، مصر و پاکستان است؛ ائتلافی که میتواند با مشارکت کشورهایی مانند قطر، عمان، اندونزی و مالزی گستردهتر شود. هدف این مجموعه، از نگاه او، ایجاد یک سازوکار سیاسی برای مقابله با کشورگشایی اسرائیل و بهویژه طرح موسوم به «اسرائیل بزرگ» است. چنین ابتکاری در صورت شکلگیری میتواند کشورهای مهم جهان اسلام را حول یک دستور کار مشترک گردهم آورد و ظرفیت منطقه برای اثرگذاری بر تحولات سیاسی را افزایش دهد. ظریف بر این باور است که ایران باید به جای تکیه صرف بر ابزارهای امنیتی، از مسیر همکاری سیاسی، اقتصادی و امنیتی با همسایگان، دستاوردهای ایجادشده در منطقه را تثبیت کند.
توافق با آمریکا یک فرصت است
در بخش دیگری از دیدگاههای خود، ظریف امضای رئیسجمهور آمریکا پای تفاهمنامه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ را یک «فرصت» توصیف میکند، نه یک ضرورت یا تحمیل. او معتقد است نگاه منفی و خودکمبینانه به این تحول میتواند عملاً به تحقق همان برداشت منفی منجر شود. از نگاه وی، اولویت ایران باید دستیابی به توافق نهایی، جلوگیری از آغاز دوباره جنگ و خارج کردن کشور از وضعیت طولانیمدت انتظار و بلاتکلیفی باشد. این رویکرد به معنای نادیده گرفتن اختلافات با واشنگتن نیست، بلکه بر استفاده از فرصتهای موجود برای کاهش هزینههای فرسایشی تأکید دارد.
روسیه و چین در توازن فراگیر
ظریف در کنار همسایگان، روسیه و چین را نیز از شرکای مهم ایران در میان قدرتهای بزرگ میداند. او درباره روسیه بر اهمیت همسایگی، عضویت دائم در شورای امنیت و برخورداری از توان هستهای تأکید دارد و معتقد است روابط تهران و مسکو نباید صرفاً تابع تحولات مقطعی باشد. در مورد چین، ظریف جایگاه این کشور در اقتصاد و سیاست جهانی را تعیینکننده میداند. از نگاه او، ایران و چین از برخی جهات دارای همسویی راهبردی هستند و همکاری پکن با تهران در دوره فشارهای بینالمللی، اهمیت این رابطه را افزایش داده است. ظریف همچنین فناوری چین و نقش رو به رشد آن در اقتصاد جهانی را از عوامل مهم برای گسترش همکاری با این کشور میداند و تأکید میکند توافق مشارکت جامع راهبردی و نقشه راه ۲۵ ساله میتواند بستر مناسبی برای توسعه روابط باشد.
سیاست خارجی متوازن
جمعبندی این دیدگاه بر ضرورت فاصله گرفتن از سیاست خارجی مبتنی بر نیاز و ناچاری است. «توازن فراگیر» مورد نظر ظریف به معنای گسترش همزمان روابط با کشورهای منطقه، روسیه و چین و استفاده از ظرفیتهای موجود برای افزایش قدرت انتخاب ایران است. در این چارچوب، همکاری با چین و روسیه نباید جایگزین روابط منطقهای شود و نزدیکی به همسایگان نیز نباید به معنای فاصله گرفتن از قدرتهای بزرگ باشد. هدف، ایجاد شبکهای متنوع از روابط است که بتواند قدرت مانور ایران را افزایش دهد و کشور را از وابستگی به یک مسیر یا یک شریک خاص دور کند.
برگرفته از: خبرآنلاین