گروه بین الملل، علی نوری: روابط میان چین و ژاپن همواره تحت تأثیر تاریخ پیچیده و گذشته پرتنش منطقهای بوده است. دشمنیهای تاریخی، به ویژه خاطرات دوران جنگ جهانی دوم و اشغالهای نظامی، هنوز سایهای سنگین بر روابط دو کشور افکنده است. در ماههای اخیر، این تنشها وارد مرحلهای تازه و شدید شدهاند، بهطوری که اختلافات محدود به مسائل سیاسی و دیپلماتیک نیست و حوزههای امنیتی، نظامی و اقتصادی را نیز در بر گرفته است. از موضع ژاپن در قبال تایوان تا افزایش فعالیتهای نظامی چین در اطراف آبهای منطقهای، این تحولات نشان میدهند که دشمنیهای گذشته هنوز میتواند به شکل بحرانهای کنونی تبلور پیدا کند و ثبات شرق آسیا و روابط تجاری جهانی را به خطر اندازد.
موضع ژاپن در مورد تایوان
مسئله تایوان یکی از حساسترین محورهای اختلاف است. دولت ژاپن به رهبری نخستوزیر سانائه تاکایچی موضع خود را در قبال تایوان تأیید کرده و اعلام کرده که در صورت تهدید نظامی چین علیه این جزیره، ژاپن ممکن است اقدامات دفاعی اتخاذ کند. این رویکرد واکنش شدید پکن را به دنبال داشته است، چرا که چین هرگونه مداخله خارجی در امور داخلی خود را برنمیتابد و سیاست «چین واحد» را اصل غیرقابل تغییر میداند. شبکه خبری ژاپنی NHK گزارش داده است که اختلافات میان توکیو و پکن ادامه دار است و موضع ژاپن در خصوص تایوان همچنان ثابت باقی میماند.
همزمان، فشار داخلی بر نخستوزیر ژاپن افزایش یافته است. احزاب مخالف او را به اعمال شفافیت بیشتر درباره سیاست تایوان فراخواندهاند و انتقاداتی نیز به طفره رفتن او در پاسخ به پرسشهای پارلمانی دارند. این فشارهای داخلی میتواند بر تصمیمات آینده توکیو تاثیرگذار باشد و باعث تقویت موضع دفاعی ژاپن شود.
تنش نظامی در آسمان و دریا
تنش در روابط ژاپن و چین محدود به مباحث سیاسی نیست. گزارشها حاکی از آن است که جنگندههای چینی رادار کنترل آتش خود را روی هواپیماهای ژاپنی نشانه گرفتهاند و این اقدام از سوی ژاپن به شدت خطرناک خوانده شده است . پکن این ادعا را رد کرده است، اما ژاپن سفیر چین را احضار کرده و اعتراض رسمی خود را اعلام کرده است. علاوه بر این، چین و روسیه پروازهای مشترک بمبافکنها و هواپیماهای نظامی در نزدیکی آبهای ژاپن انجام دادهاند که هشدار توکیو را در پی داشت .
در حوزه دریایی، ژاپن یک کشتی ماهیگیری چینی را در منطقه اقتصادی خود توقیف کرد. این اقدام نیز با اعتراض شدید پکن همراه بوده و یادآور بحران سال ۲۰۱۰ بر سر جزایر سنکاگو (دیائویو) است که توقیف یک قایق ماهیگیری باعث بدترین بحران دیپلماتیک دو کشور شد.
هشدارها و تهدیدات دیپلماتیک
پکن بارها موضع خود را در برابر ژاپن روشن کرده و اعلام کرده که هرگونه تلاش توکیو برای بازگشت به مسیر «نظامیگری» و بازسازی قدرت نظامی خود را تحمل نخواهد کرد. این هشدارها پس از اعلام طرح «وضعیت تهدید برای بقای ژاپن» توسط نخستوزیر ژاپن شدت یافته است و نشاندهنده موضع کاملاً سختگیرانه پکن است. چین از دیدگاه خود، تقویت ظرفیت نظامی ژاپن و هرگونه حمایت از تایوان را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی خود میداند و از طریق بیانیهها و تماسهای دیپلماتیک، این موضع را به صورت رسمی اعلام کرده است. از سوی دیگر، ژاپن با توجه به این تهدیدها، به دنبال تقویت همکاریهای دفاعی با ایالات متحده و دیگر متحدان منطقهای خود است.
پیامدهای اقتصادی
تنشها میان توکیو و پکن، اثرات خود را بر روابط اقتصادی دو کشور نیز گذاشته است. تنها یک هفته پس از دیدار نخستوزیر ژاپن با رئیسجمهور چین در حاشیه اجلاس اپک ، گزارشها حاکی از آن است که اختلافات دیپلماتیک باعث تشدید کنترلها و محدودیتها بر صادرات کالاهای دوگانه به ژاپن شده است
این اقدام بر بخش قابل توجهی از تجارت چین با ژاپن تاثیر گذاشته و باعث نگرانی صنایع مرتبط در هر دو کشور شده است.
چشمانداز آینده
با توجه به تحولات اخیر، روابط ژاپن و چین وارد مرحلهای از بحران چندوجهی شده است. محورهای اصلی تنش شامل مسائل تاریخی، امنیتی و نظامی، اختلافات بر سر تایوان و پیامدهای اقتصادی هستند. فشار داخلی در ژاپن و هشدارهای پکن، احتمال افزایش رقابتها و درگیریهای منطقهای را تقویت میکند. این مجموعه تحولات نه تنها امنیت شرق آسیا را تحت تاثیر قرار میدهد، بلکه میتواند بر روابط تجاری و سیاستهای جهانی بازیگران دیگر، به ویژه آمریکا، اثرگذار باشد. پیشبینی میشود که تنشها میان پکن و توکیو در ماههای آینده ادامه یابد و بازیگران منطقهای برای حفظ توازن قدرت دست به اقدامات تازهای بزنند.