شرایط اقتصادی و اجتماعی از نقطه عطف تعیینکنندهای گذشته است. جریان سیاسی خاصی تنش با کشورها را در جهت مشخص تشدید؛ بلکه در جهت تکمیل حلقه تحریمها ادامه داده است. برخی اعضاء این جریانها ندانسته مطالب بحثهای درونگروهی را لو دادهاند. ازجمله این مطلب که در کانالهای اینترنتی مطرح شد از طرف یک عضو نهاد سیاسی خاص که پس از فعال شدن مکانیزم ماشه دیگر خیالشان از طرف روابط اقتصادی با غرب آسوده شده و میتوانند وارد ‘روابط استراتژیک’ با رفیق شفیق بشوند. این جریانها شاید فشار اقتصادی به مردم و عکسالعمل مردمی را دستکم گرفتهاند، شفقت و رفاقت و ظرفیت رفیق را همدست بالا. طرف بهجز زمینههای امنیتی کمکی نمیکند. آنهم تا جایی موثر بوده و از نقطه عطفی به بعد تأثیر چندانی به حال رفقا نخواهد داشت. دیدیم که در تنش خارجی هم بیشتر با خصم رفاقت داشت تا با اینها.
*نویسنده بهعنوان پژوهشگر اقتصاد شایسته است نگاهی عمیقتر به سازوکارهای اقتصادی داشته باشم. دراینارتباط دوستی از زمره اقتصاددانان نسل جوان نکتهای را مطرح کرد که درخور توجه است. آنهم تنزل شدید در ارزش پورت فوی داراییهای خانوارها است. پورفوی دارایی خانوارهای ایرانی چندان متنوع نیست. مثلاً از نوع سهام شرکتهای دارای ارزش بالای امروزی مانند؛ شرکتهای نرمافزاری، خدمات کامپیوتری، هوش مصنوعی، تولید چیپسهای با ظرفیت بالا و ریزپردازندهها، تولید ربات و ابزارهای هوشمند، تولید وسایل مخابراتی روزآمد، شبکههای اجتماعی، سهام شرکتهای فعال در امر فضا نوردی و امکانات بالقوه آن.
*این نوع دارایی و سهام اینگونه شرکتها امروزه بخش عمده و رشد یابنده پورت فولیوی خانوارها در کشورهای پیشرفته را در برگرفته و موجب افزایش ثروت شده است.
*این شرکتهای نوآوری با ایجاد ارزشافزوده عظیم این امکان را فراهم ساختهاند که خانوارهای متعارف نیز از ثروت ایجادشده از طرق مختلف ازجمله اشتغال با دستمزد بالا و خرید سهام بهرهمند شوند. *میانگین ارزش سهام S&P در امریکا در سال گذشته حدود ۱۸ درصد رشد داشته است رشد سهام شرکتهای تکنولوژی ۲۳ درصد )، در شرایط نرخ تورم ۲/۸ درصد. از این نوع دارایی در پورتفوی خانوار ایرانی نه خبری هست نه اثری. و از برکات آن در افزایش ثروت خانوارها هم اثری نیست.
*پورتفوی خانوار ایرانی متشکل از مسکن و ملک و سهام و داراییهای بیبازده است. برای اکثر خانوارها رقم اصلی و عمده ارزش خانه مسکونی خانواده است.
*ارزش دلاری واحدهای مستغلات و مسکونی در سالهای گذشته به یکسوم تنزل یافته که تنزل مصیبت باری است. ارزش سهام شرکتهای داخلی نیز که به حد ناچیزی تنزل یافته است. ارزش داراییهای نقدی ریالی نیز با تورم دستخوش تنزل شدید بوده است.
*افراد سیاسی صحبت از ذخایر ارزی و طلای خانوارها کرده و در پس ذهن خودروی آن حساب بازکردهاند و میگویند ارزش طلای خانوارها 20 تا 30 میلیارد دلار ارز در خانه نگهداری میکنند و لابد مقادیر مشابهی طلا. نویسنده گوشزد میکند که در این مورد هم مثل موارد دیگر در اشتباه هستند. خانوارهای ایرانی بهطور متوسط فقیرتر از آنی هستند که آنها فکر میکنند. همین شوک تنزل ارزش پورتفوی ملکی که با افزایش قیمت دلار شناسایی شد برای ایجاد حس خشم و طغیان کفایت میکند. جدا از مطلب شوک مقطعی این کاهش ارزش داراییها عواقب اقتصادی گسترده و دامنهداری خواهد داشت که بهتدریج ظاهر خواهد شد. در کتابهای اقتصادی تحت عنوان “اثر ثروت” موردبحث قرار میگیرد.