زهیر اصفهانی در رابطه با علت شکل گیری اعتراضهای مردمی در دی ماه 1404 گفت: اگر به اعتراضها و درگیریهای شهری که از ابتدای انقلاب در کشور تجربه شده نگاهی بیاندازیم متوجه میشویم که اعتراضهای اخیر بیشتر جنبه اقتصادی دارد. درگیریهای دهه شصت، سال 71 مشهد، اعتراضها دهه 70 در قزوین و تهران و ماجرای کوی دانشگاه روز 18 تیر 78 و اوج اعتراضها در 88 سیاسی بودند.
اصفهانی افزود: در یک دهه اخیر فاصله اعتراضها کمتر شده و علل شکل گرفتن اعتراضها مردمی ملغمهای از دلایل سیاسی و اقتصادی است. اما رویکرد اعتراضی اخیر مردم صرفاً اقتصادی بود. همانطور که میبینیم شهرهایی که بیشتر با بیکاری و فقر درگیر هستند به سرعت به اعتراضها میپیوندند.
وی ضمن انتقاد از اشتباهات دولتها اظهار داشت: از ابتدای دهه 90 و با افزایش تحریمها تنگناهای اقتصادی مثل زهری کشنده به ایران تزریق شد. متاسفانه با وجود هشدارها، سیاستمداران و تصمیمگیران وقت تحریمها را جدی نگرفتند. از آن زمان تا امروز در مراحلی که باید شجاعت به خرج داده میشد و تصمیماتی سخت گرفته میشد، اقدامات مؤثر انجام نشد یا با تأخیر و تعلل روبرو بودیم.
این کارشناس سیاسی در ادامه افزود: جامعه هزینه زیادی پرداخته و فشار اقتصادی مردم را به مرحلهای رسانده که گویی دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند. تعویق در تصمیم گیری و انباشت بحرانها کار را به اینجا رسانده است. در مقاطع حساس مسئولان و تصمیمگیران به توهم روی آوردند.
وی گفت: در اکثر مواقع تحلیلهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مسئولان با واقعیتها نسبتی نداشت. اجازه داده شد برخی افراد با عوام فریبی و رفتارهای پوپولیستی در برابرترمیم ضعف و رفع نواقص بایستند در ادامه معلوم شد چه کارهایی اشتباه بود و چه تصمیماتی غلطی با آن افراد و گروهها برخورد نشد. در مقاطعی کشور بر سر هیچ تحریم شد و تا امروز کسانی که موجب تحمیل محدودیت به کشور و ملت شدند پاسخگوی اعمال خود نیستند.
این تحلیلگر سیاسی با اشاره به فشار بالای مشکلات معیشتی بر اقشار کم برخوردار گفت: مردم تا امروز با وجود تمام کاستیها صبور بودند، ولی آنچه شاهد اش هستیم و معیشتی که مردم سزاوارش نیستند، کار را به جایی رساند که گروههایی از مردم جامعه دیگر با وعده آرام نمیگیرند.
وی در این خصوص تاکید کرد: شهرها و شهرستانهای محروم و مردم تنگدست یا اصناف که کسب و کارشان در حال سقوط است در گروه معترضین هستند. از این رو با اطمینان می گویم این اعتراضها محصول بی توجهی به معیشت مردم و تعلل در اخذ تصمیماتی است که در صورت وقوع میتوانستند به بهبود وضعیت اقتصادی کشور بیانجامد.
اصفهانی ضمن رد نسبت دهی اعتراضها به ریشههای خارجی متذکر شد: دشمن از این اتفاقات استفاده خواهد کرد و روی اعتراضها موج سواری میکنند، اما کسانی که به طور مسالمت آمیز در خیابان ایستادهاند مردمی هستند که نسبت به مشکلات اقتصادی اعتراض دارند.
وی گفت: براساس اصل 27 قانون اساسی برگزاری تجمعات اعتراضی بدون استفاده از سلاح در کشور آزاد است. تنگناهای اقتصادی چنان مردم را زیر فشار قرار داده که در این مرحله دیگر حرف زدن برخی از اینکه میخواهیم جایی برای اعتراضها در نظر بگیریم یا اینکه معترضین باید بروند و از مقامات محلی اجازه برگزاری تجمع بگیرند، حرفی بیهوده است و مردم را عصبانی خواهد کرد!
این استاد علوم سیاسی با یادآوری حضور جریانهای فرصت طلب در حاشیه اعتراضها، در این خصوص تاکید کرد: سلطنت طلبها سعی میکنند هر تجمع و اعتراضی را به نفع خود مصادره کنند. مجاهدین هم در صدد به خشونت کشیدن تجمعات اعتراضی هستند. اعتراض وجود دارد و معاندینی که از این اعتراضها بهره برداری میکنند هم فعال شدهاند، مسئولان باید با سعه صدر با مردم برخورد کنند وقتی می دانیم مشکل محصول اشتباهات ما است باید با ملایمت با مردم برخورد کنیم.
وی گفت: به مردم نباید زور گفت این مردمِ صبور میدانند کار درست و غلط چیست. اعتراض حق مردم است و خودشان باید از حق اعتراض دفاع کنند و اجازه ندهند هیچ گروهی در داخل و خارج از آنها سوء استفاده کند. نقش رسانه در این شرایط مهم است. رسانهها میتوانند با تحلیل درست آگاهی بخش و هدایتگر باشند. متاسفانه صدا و سیما روی خودش کار نکرد، باید مرجعیت رسانه را در اختیار میگرفت.
زهیر اصفهانی در پایان گفت و گو اظهار داشت: جناحهای سیاسی حاکم در کشور سالها در حال افراط و تفریط بودند و اعتماد مردم نسبت به ثمر بخش بودن فعالیت آنها کاهش پیدا کرده است. برخی گروههای سیاسی و رسانهها مشکل آفرینی تحریم را انکار میکردند و برخی تمام مشکلات را به گردن تحریمها انداخته بودند. یکی از مسئولان ارشد کشور زمانی نه چندان دور میگفت تحریمها کاغذ پاره است! نباید فراموش کنیم که تحریم کار را به اینجا کشیده و در کنار آن سیاستهای اشتباه اقتصادی و سیاسی، وضعیت ما را به این روز رسانده است.