عباس کشاورز معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات آب اتاق بازرگانی ایران بابیان اینکه ما آب زیرزمینی را پیش خور کردیم و ذخایر آبی نسلهای آینده و حقا به محیطزیست را هم خوردیم و مصیبت درست کردهایم، گفت: نتایج اینها فرونشست است که یک تهدید است. آب بزرگترین ابر چالش کشور است که تعیینکننده و پیچیده است. در دهه ۴۰ تا ۶۰ حدود ۹۰ میلیارد مترمکعب آب سطحی در کشور داشتیم اکنون این رقم نصف شده و به کمتر از ۵۰ میلیارد مترمکعب رسیده است. کشور در دهه ۵۰ و ۶۰؛ ۱۳ رودخانه دائمی داشت. اکنون کارون مانده که ۲ سال پیش در مقطعی خشک شد. از ظرفیت آبخوانها یا آبهای زیرزمینی، ذخایری که باید برای نسلهای آینده حفظ میکردیم؛ ۱۴۰ میلیارد مترمکعب اضافه برداشتشده است. بنابراین وقوع پدیده فرونشست به علت خلأ زیر آبخوانها در کشور جدی و تهدیدکننده است. از ۶۰۹ دشت کشور ۴۱۰ دشت بحرانی و ممنوعه است و این بدان معنا نیست که ۲۰۰ دشت دیگر اوضاع خوبی دارند، آنها حجم مخزنی ندارند.
حمله طبیعت
کشاورز تصریح کرد: در هر حوزه آبی ۲۰ درصد ذخایر باید برای مقاصد اقتصادی استفاده شود و اگر بنا داریم ریسک کنیم این میزان نهایتاً به ۴۰ درصد برسد. 60 تا 80 درصد حق طبیعت و بومشناسی است و اگر میزان برداشت آب برای فعالیت اقتصادی به ۶۰ درصد برسد، باید آماده بروز حملات طبیعت باشیم. در حال حاضر برداشت ما برای مقاصد اقتصادی از ۹۰ درصد عبور کرده و شاهد از بین رفتن تالابها، دریاچهها و هورها هستیم. ۲۰ سال است که ما شاهد پدیده ریز گردها هستیم که در تاریخ جغرافیای کشور ما سابقه نداشته است، چون سهم طبیعت را ندادهایم بنابراین طبیعت خشن و خشکشده، افزایش درجه حرارت ما نسبت به جهان ۲ تا ۳ برابر است.
کوبیدن بر طبل پرآبی
معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات آب اتاق بازرگانی ایران تأکید کرد: همه دنیا قبول دارند آب دچار چالش است اما ما هنوز نپذیرفتهایم در جنگ با طبیعت موفقیت با ما نیست. باید حقا به محیطزیست را بدهیم راه آن نیز اصلاح تخصیص یا باز تخصیصها است. سیاستمدار نگران این نباشد که امنیت غذایی دچار خدشه میشود، چراکه محاسبات نشان میدهد که امنیت غذایی قابلیت تقویت شدن را دارد. اما با فرمول موجود کشاورزی جواب نمیدهد، کشاورزی باید رفتار، محصول و فناوری خود را تغییر دهد، کشورهایی بدتر از اوضاع آب ما مثل استرالیا چندین سال اشتباه کردند اکنون اوضاع را تغییر داده و شوری آب را کنترل کردند درعینحال امنیت غذایی نیز در این کشور حفظ شد.
بحران کم آبی
کشاورز بابیان اینکه یک راه برونرفت از این اوضاع تغییر رفتار مدیریت آب است، گفت: تا دهه ۴۰ مدیریت بخش آب دست مردم بود اما دولتی شدن مدیریت آب مصادف با بحران شده چون دیدگاه دولت احداث سد و یکجانبِ و متکی به منابع بوده، برخی از دولتها هم برای کنترل فشار اجتماعی انتقال آب را در دستور کار قراردادند. اما درواقع تدبیر در مدیریت آب ناکارآمد بوده تا به اینجا رسیدیم که اکنون در لبه تیغ قرارگرفتهایم. باید روشهای حل مشکل را تغییر دهیم و از تجربیات دنیا در راستای نقشآفرینی مردم بهره ببریم.
کاهش ۴۰ درصدی حجم آب
مخازن تهران
در سال آبی ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۲ بارندگی در شهر تهران ۴۰ درصد کاهش نسبت به میانگین بلندمدت ۵۰ ساله داشته است. محسن اردکانی در نشست خبری بابیان اینکه درگذشته ۷۵ درصد آب تهران از سدهای پنجگانه تأمین میشد، گفت: از یک خط سد طالقان ۲.۵ مترمکعب بر ثانیه تأمین آب میشود. در این میان، امیرکبیر غالب آب مورد نیاز را تأمین میکند، ظرفیت اسمی لار به ۴۰۰ میلیون مترمکعب رسیده که دلیل آن فرار آب و بافت زمین است، لتیان ۹۰ میلیون مترمکعب ظرفیت دارد که به دلیل رسوبات اکنون به ۷۰ میلیون مترمکعب رسیده است. ماملو 250 میلیون مترمکعب آب دارد که اکنون به دلیل کاهش بارندگی وضعیت مطلوبی ندارد.
بارگذاری جدید جمعیت در استان تهران ممنوع
اردکانی با تأکید بر اینکه ما با هرگونه بارگذاری جدید جمعیت در استان تهران مخالفیم گفت: بارها این موضوع را در جلسات رسمی و غیررسمی اعلام کردهایم. تهران از لحاظ ظرفیت تأمین آب، توان بارگذاری جمعیت بیشتر از این را ندارد و باید در این روند بازنگری شود. هر سال ۲ تا ۲.۵ درصد به تعداد مشترکان آب تهران اضافه میشود، یعنی هر ۱۰ سال ۲۰ درصد به جمعیت تهران افزوده میشود، درحالیکه منابع جدیدی برای تأمین آب در تهران ندارد.