گروه بین الملل: امضای توافق دفاعی مشترک مکه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، یک همکاری نظامی تازه را در منطقه رقم زده است؛ پیمانی که بر اساس آن حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. بررسی الجزیره نشان میدهد که این سه کشور با کنار هم گذاشتن منابع مالی عربستان، توان صنعتی و نظامی ترکیه و نیروی انسانی و بازدارندگی هستهای پاکستان، ظرفیت قابل توجهی در حوزههای زمینی، هوایی و دریایی ایجاد میکنند.
یک ائتلاف با ۱.۴ میلیون نیروی نظامی
به گزارش الجزیره، بر اساس دادههای شاخص قدرت آتش جهانی در سال ۲۰۲۶، مجموع نیروهای فعال نظامی عربستان، ترکیه و پاکستان به حدود ۱.۴ میلیون نفر میرسد. پاکستان با ۶۶۰ هزار نیروی فعال در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن ترکیه با ۴۸۱ هزار و عربستان با ۲۴۷ هزار نیروی فعال قرار گرفتهاند. توان هوایی این سه کشور نیز قابل توجه است. آنها در مجموع حدود ۳۴۱۵ فروند هواگرد نظامی در اختیار دارند که شامل جنگندهها، بالگردها، هواپیماهای ترابری و آموزشی میشود. پاکستان با حدود ۱۳۹۷ فروند، ترکیه با ۱۱۰۱ و عربستان با ۹۱۷ فروند در این بخش قرار دارند. در حوزه زمینی نیز مجموع تجهیزات شامل حدود ۶۰۴۶ تانک و بیش از ۱۷۹ هزار خودروی زرهی است. پاکستان ۲۶۷۷ تانک، ترکیه ۲۲۸۴ و عربستان ۱۰۸۵ تانک در اختیار دارند.
برتری دریایی ترکیه
در حوزه دریایی، سه کشور مجموعاً ۳۴۴ شناور نظامی دارند که شامل ۳۳ ناوچه و ۲۲ زیردریایی نیز میشود. ترکیه با ۱۹۲ شناور در جایگاه نخست قرار دارد و پاکستان با ۱۲۰ و عربستان با ۳۲ شناور پس از آن هستند. این ارقام زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که موقعیت جغرافیایی سه کشور در نظر گرفته شود. عربستان در نزدیکی مسیرهای حیاتی انرژی و آبراههایی مانند تنگه هرمز و بابالمندب قرار دارد، ترکیه به مناطق دریای سیاه، مدیترانه و خاورمیانه دسترسی دارد و پاکستان نیز در مجاورت دریای عرب و مسیرهای مهم اقیانوسی قرار گرفته است.
پول عربستان، صنعت ترکیه
و بازدارندگی پاکستان
آندریاس کریگ، تحلیلگر امنیتی، اهمیت پیمان را در مکمل بودن ظرفیتهای سه کشور میداند. عربستان سعودی سرمایه، زیرساخت و نفوذ سیاسی خود را وارد این همکاری میکند؛ ترکیه صنعت دفاعی رو به رشد، پهپادها، موشکها، سامانههای دریایی، جنگ الکترونیک و تجربه نظامی ناتو را ارائه میدهد و پاکستان نیز نیروی انسانی گسترده، تجربه عملیاتی، ظرفیت تولید دفاعی و توان هستهای خود را به این مجموعه اضافه میکند.
بودجه دفاعی مشترک این سه کشور نیز حدود ۱۲۴.۴ میلیارد دلار در سال برآورد شده است. عربستان با ۶۳.۹ میلیارد دلار بیشترین سهم را دارد، ترکیه ۵۱.۴ میلیارد دلار و پاکستان حدود ۹.۱ میلیارد دلار برای دفاع هزینه میکنند.
کاهش وابستگی به آمریکا
برای عربستان، این پیمان به معنای متنوعتر کردن شرکای امنیتی فراتر از آمریکا است. ریاض میتواند از ظرفیت صنعتی ترکیه و توان بازدارندگی پاکستان بهره ببرد و در عین حال منابع تأمین تسلیحات خود را متنوع کند.
برای ترکیه و پاکستان نیز عربستان یک شریک مالی مهم و بازار بالقوه بزرگی برای صنایع دفاعی آنهاست. هر دو کشور ظرفیت تولید نظامی قابل توجهی دارند و سرمایه سعودی میتواند به توسعه این صنایع کمک کند.
در عین حال، تحلیلگران تأکید میکنند که آمریکا همچنان نقش مهمی در اطلاعات، دفاع موشکی و فناوریهای پیشرفته دارد، اما الگوی سنتی امنیت منطقهای در حال تغییر است. به جای ساختاری که واشنگتن در مرکز آن قرار داشت و کشورهای منطقه برای امنیت به آمریکا متکی بودند، اکنون همکاری افقی میان قدرتهای منطقهای در حال شکلگیری است.
آیا مصر به پیمان میپیوندد؟
مصر مهمترین گزینه برای گسترش این پیمان است. وزیر خارجه ترکیه، قاهره را «شریک طبیعی» این توافق دانسته است. حضور مصر میتواند به دلیل توان نظامی، موقعیت جغرافیایی و کنترل کانال سوئز، وزن راهبردی پیمان را افزایش دهد.
با این حال، قاهره درباره تعهدات نظامی الزامآور و تأثیر آن بر روابطش با واشنگتن محتاط است. تحلیلگران معتقدند مصر تنها در صورتی به پیمان خواهد پیوست که روابطش با آمریکا، توافقهای موجود و آزادی عمل آن در تصمیمگیری درباره ورود به جنگ حفظ شود.
در مجموع، پیمان مکه را میتوان نشانهای از حرکت امنیت منطقهای از اتکای انحصاری به قدرتهای خارجی به سمت همکاری میان قدرتهای مسلمان دانست؛ اتحادی که در صورت گسترش، میتواند معادلات دفاعی خاورمیانه را وارد مرحله تازهای کند.
برگرفته از: تابناک