گروه بین الملل: تنگه هرمز یک آباره بین المللی است که بخش شمالی آن متعلق به ایران و بخش جنوبی آن متعلق به عمان است. پس از حمله امریکا و اسراییل به ایران در نهم اسفند این تنگه توسط سپاه بسته شد. از آن زمان تاکنون درگیری پراکنده بین ایران و امریکا در هرمز ادامه دارد. پس از کشمکش های بسیار سرانجام ایران و عمان در آستانه نهایی کردن تفاهمی درباره مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز هستند؛ تفاهمی که با اجرای یک مسیر موقت دو تا چهار ماهه آغاز میشود و در ادامه، کریدورهای شمالی و جنوبی حذف خواهند شد و تردد دریایی از مسیر جدیدی از وسط آبراه انجام خواهد شد.
آغاز مرحله جدید در مدیریت تنگه هرمز
در هفتههای اخیر، مذاکرات گستردهای میان ایران و عمان درباره نحوه مدیریت عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز انجام شده است. همزمان برخی رسانههای غربی از جمله آکسیوس و رویترز مدعی شدند این مذاکرات با تلاشها برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا نیز همزمان شده است، اما تهران بارها اعلام کرده که گفتوگوها صرفاً میان ایران و عمان انجام شده و هیچ طرف دیگری در این روند نقش ندارد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، تفاهم جدید ابتدا بهصورت یک مسیر موقت اجرا خواهد شد. این دوره که بین دو تا چهار ماه ادامه دارد، زمینه را برای اجرای سازوکار دائمی و آمادهسازی زیرساختهای لازم فراهم میکند.
مسیر موقت چگونه اجرا میشود؟
طبق چارچوب توافق، در دوره انتقالی کشتیهای ورودی به خلیج فارس از مسیر شمالی در آبهای سرزمینی ایران عبور خواهند کرد و کشتیهای خروجی از مسیر جنوبی در آبهای عمان و با هماهنگی ایران حرکت میکنند.
همزمان عملیات پاکسازی مسیر میانی از مینهای دریایی و سایر موانع احتمالی انجام میشود تا پس از پایان دوره موقت، این مسیر به عنوان مسیر اصلی تردد کشتیها مورد استفاده قرار گیرد.
حذف کریدورهای شمالی و جنوبی
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه، اعلام کرده است که مسیرهای شمالی و جنوبی صرفاً راهکارهای موقت بودهاند و با اجرای تفاهم جدید دیگر مورد استفاده قرار نخواهند گرفت. بر اساس این طرح، پس از پایان دوره انتقالی، تمامی کشتیها از کریدور میانی عبور خواهند کرد. ورود شناورها با مدیریت ایران انجام میشود و خروج آنها نیز با مدیریت مشترک ایران و عمان خواهد بود. به گفته غریبآبادی، بخش مهمی از مسیر جدید در آبهای سرزمینی ایران قرار دارد و این موضوع امکان نظارت و اشراف بیشتری بر ورود و خروج شناورها ایجاد میکند.
امنیت دریایی و همکاری مشترک
به گفته مقامات ایرانی، تفاهم جدید تنها به تعیین مسیرهای عبور محدود نیست و مجموعهای از ترتیبات امنیتی و اجرایی را نیز شامل میشود. ایجاد مرکز مشترک هماهنگی میان ایران و عمان، هدایت ترافیک دریایی، تبادل اطلاعات کشتیها، نظارت بر تردد شناورها و همکاری برای تأمین امنیت مسیرهای دریایی از مهمترین بخشهای این توافق به شمار میرود. مقامات وزارت امور خارجه معتقدند این سازوکار میتواند هماهنگی میان دو کشور ساحلی را افزایش داده و مدیریت یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان را منسجمتر کند.
نحوه دریافت هزینه از کشتیها
یکی از موضوعات مطرحشده در روزهای اخیر، نحوه دریافت هزینه از کشتیهای عبوری بوده است. برخی گزارشهای خارجی از اختلاف ایران و عمان بر سر میزان تعرفهها خبر داده بودند، اما یک منبع آگاه در وزارت امور خارجه این ادعا را رد کرده است.
بر اساس توضیحات ارائهشده، هزینههای احتمالی بر مبنای خدماتی مانند سوخترسانی، بیمه، خدمات محیطزیستی، پشتیبانی دریایی و سایر خدمات فنی تعیین میشود و قرار نیست درصد ثابتی از ارزش محموله کشتیها دریافت شود.
تفاهم به معنای بازگشایی کامل تنگه نیست
غریبآبادی تأکید کرده است که اجرای این تفاهم به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز نیست، بلکه چارچوب جدیدی برای مدیریت عبور و مرور کشتیها ایجاد میکند. همچنین اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، با اشاره به شرایط امنیتی منطقه گفته است که تا زمانی که عوامل تهدیدکننده امنیت در منطقه وجود داشته باشند، این تفاهم بهتنهایی تضمینکننده امنیت کامل تنگه نخواهد بود.
چشمانداز اجرای توافق
بر اساس آنچه تاکنون از سوی مقامات ایرانی اعلام شده، تفاهم تهران و مسقط علاوه بر تغییر مسیرهای عبور کشتیها، شامل مجموعهای از ترتیبات امنیتی، فنی و اجرایی برای مدیریت آینده تنگه هرمز است. در صورت نهایی شدن این توافق، پس از پایان دوره موقت، کریدورهای شمالی و جنوبی کنار گذاشته میشود و تمامی ترددها از مسیر میانی و بر اساس سازوکار مشترک ایران و عمان انجام خواهد شد؛ اقدامی که از نگاه تهران، نقش ایران را در مدیریت یکی از مهمترین آبراههای جهان پررنگتر خواهد کرد.
برگرفته از: تابناک