در تاریخ ۲۲ ژوئیه، ایالات متحده و عربستان سعودی توافقنامهای دوجانبه امضا کردند که پایههای همکاری هستهای غیرنظامی، از جمله توسعه تجاری صنعت نیروی هستهای در عربستان با استفاده از فناوری آمریکایی را بنا نهاد.
عربستان سعودی همراه با انرژی خورشیدی و بادی، انرژی هستهای را عنصری کلیدی در برنامههای خود تحت چشمانداز ۲۰۳۰ برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی میداند.
در واقع، برای کشوری که در حال حاضر بیش از یک سوم برق داخلی خود را با سوزاندن نفت خام تولید میکند که ترجیح میدهد برای سودآوری صادر کند نیروی هستهایی جاهطلبی غیرمنطقی به نظر نمیرسد.
با این حال، این اعلامیه بهسرعت تحت الشعاع دو جنجال قرار گرفت. نخست، گزارشهای رسانهای حاکی از آن بود که این توافق به عربستان سعودی اجازه میدهد تا توانایی غنیسازی اورانیوم را توسعه دهد و به این کشور امکان میدهد تا به فهرست کوتاه کشورهایی که در حال حاضر فقط ۱۴ کشور هستند با تأسیسات بومی غنیسازی هستهای بپیوندد.
به گزارش این رسانهها، عربستان سعودی دارای ذخایر قابل توجهی اورانیوم است و مدتهاست جاهطلبی داشتن کل «زنجیره تأمین» هستهای، از معدن اورانیوم تا نیروگاه، را داشته است.
اگرچه به گفته این گزارشها، چنین تحولی تنها پس از چندین سال مشورت در مورد قابلیت تجاری یک تأسیسات غنیسازی رخ خواهد داد، اما این چشمانداز نگرانیهایی را در مورد اشاعه هستهای در ایالات متحده و اسرائیل برانگیخت به ویژه اینکه توافق تازه امضا شده میتواند عربستان را در مسیر توسعه سلاحهای هستهای قرار دهد.
دومین جنجال بهظاهر در واکنش به اولین جنجال رخ داد. کمتر از یک روز پس از امضای توافق، رئیسجمهور ترامپ در شبکههای اجتماعی بیانیهای صادر کرد و این توافق را به عادیسازی روابط عربستان با اسرائیل تحت پیمانهای ابراهیم مرتبط دانست. او همچنین بهنظر میرسید که غنیسازی اورانیوم را رد کرد و بهطور عجیبی برنامههای هستهای ایران و امارات را با یکدیگر برابر دانست.
اصرار ترامپ بر اینکه توافق هستهای منوط به پیوستن عربستان به پیمانهای ابراهیم و عادیسازی روابط با اسرائیل خواهد بود، بسیاری از ناظران را شگفتزده کرد و بهنظر میرسید که شرط بزرگی را به توافقی اضافه میکند که تنها یک روز پیش توسط مقامات ارشد او از طرف وی مذاکره و با سر و صدای بسیار امضا شده بود.
با این حال، این توافق هستهای معادلات عربستان در مورد عادیسازی را تغییر نمیدهد. موافقت عربستان با پیگیری عادیسازی با اسرائیل همچنان همانطور که از زمان آغاز مذاکرات عادیسازی در دوران دولت بایدن وجود داشته به موافقت اسرائیل با حمایت از ایجاد کشور فلسطینی بستگی دارد. دولت فعلی اسرائیل بهصراحت و مکرراً با ایجاد کشور فلسطینی مخالفت کرده است.
فراتر از آن، رد غنیسازی ممکن است رهبری عربستان را نیز آزرده کند. در حالی که تأسیسات غنیسازی اورانیوم ممکن است فوقالعاده گرانقیمت باشد، یک دهه یا بیشتر زمان برای توسعه نیاز داشته باشد و در نهایت از نظر تجاری قابل دوام نباشد، عربستان سعودی احتمالاً ارزش سیاسی زیادی در ادعای حق و توانایی برای دنبال کردن آن درک کرده است.
آنچه احتمالاً باعث اعلام غافلگیرکننده ترامپ شد، تمایل او برای کاستن از انتقادات داخلی و اسرائیلی بود که بهمحض اعلام توافق مطرح شد. اما این اقدام همه را از جمله سعودیها، صنعت نیروی هستهای آمریکا و کنگره ایالات متحده که ۹۰ روز فرصت دارد توافق را بررسی کند سردرگم خواهد کرد. در دوران دولت بایدن، ایالات متحده و عربستان سعودی در حال مذاکره بر سر یک توافق بزرگ بودند که قرار بود شامل پیمان دفاعی متقابل آمریکا و عربستان، موافقتنامه همکاری دفاعی دوجانبه، پیشبرد چشمانداز تشکیل کشور فلسطینی و مجموعهای از اقدامات اقتصادی، از جمله توافق همکاری هستهای غیرنظامی باشد.
ایده در آن زمان این بود که تنها توافقی که برای همه ایالات متحده، اسرائیل، عربستان سعودی و فلسطینیها چیزی داشته باشد، میتواند ۶۷ رأی لازم در سنا ایالات متحده برای تصویب معاهده آمریکا و عربستان را جلب کند. جنگ غزه در پی حملات تروریستی ۷ اکتبر در اسرائیل، همه اینها را بسیار دشوارتر کرد و امتناع اسرائیل از حمایت از راهحل دو کشوری، عملاً این توافق را برای آینده قابل پیشبینی از دور خارج کرد. در دولت فعلی خود، رئیسجمهور ترامپ بیشتر آنچه را که عربستان از یک توافق عادیسازی به دست میآورد، به این کشور داده است: ارتقاء اساسی در مشارکت استراتژیک، از جمله توافق برای فروش جنگندههای اف-۳۵؛ موافقتنامههای اقتصادی، از جمله در مورد هوش مصنوعی؛ و اکنون یک توافق هستهای غیرنظامی.
برگرفته از: تابناک