با گذشت نزدیک به چهار سال از آغاز جنگ اوکراین، این بحران همچنان در بنبست سیاسی و نظامی باقی مانده است. در حالی که هیچ تغییری تعیینکنندهای در میدان نبرد رخ نداده، اوراسیا و به ویژه آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی شاهد روندهای تازهای از آشتی منطقهای، گسترش همکاریهای اقتصادی و تقویت سازوکارهای چندجانبه هستند که میتوانند معادلات ژئوپلیتیک منطقه را دگرگون کنند.
به گزارش خبرگزاری شینهوا، روسیه و اوکراین در این مدت مذاکرات پراکندهای برای پایان دادن به درگیریها برگزار کردهاند، اما هیچ یک به توقف دائمی جنگ منجر نشده است. در حالی که ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ در آلاسکا دیدار کردند، توافق مشخصی حاصل نشد و نشستهای ماه دسامبر در میامی نیز پیشرفت قابل توجهی نداشت. اختلافات عمیق بر سر مسائل ارضی، تضمینهای امنیتی برای اوکراین و مدیریت داراییهای روسیه همچنان چشمانداز حل بحران را مبهم کرده است. در میدان نبرد، نیروهای روسی تاکنون کنترل بیش از ۳۰۰ منطقه مسکونی و مراکز لجستیکی را در دست گرفتهاند، در حالی که اوکراین با حملات توپخانهای و پهپادی تلاش میکند پیشرفتهای روسیه را مهار کند. تحلیلگران هشدار میدهند که بدون اصلاحات اساسی در مفاهیم امنیتی، بحران اوکراین ادامه خواهد یافت و فشارهای سیاسی آمریکا، از جمله اقدامات ترامپ، عمدتاً با هدف منافع داخلی این کشور دنبال میشوند.
آسیای مرکزی؛ از حل و فصل مرزها تا افزایش همکاریهای اقتصادی
در آسیای مرکزی، تحولات مثبت قابل توجهی در جریان است. روسای جمهور تاجیکستان، قرقیزستان و ازبکستان در مارس معاهدهای برای تعیین مرزهای ملی و حل و فصل مسالمتآمیز اختلافات مرزی امضا کردند. این اقدام، نمونهای از توانایی کشورهای منطقه در مدیریت مسائل حساس از طریق گفتوگو و همکاری است. پنج رهبر آسیای مرکزی در نوامبر با پیوستن جمهوری آذربایجان به عنوان عضو مشورتی، روند همکاریهای اقتصادی و فرهنگی را تقویت کردند. این کشورها با بهرهگیری از موقعیت استراتژیک و منابع خود، جایگاه جهانی خود را از طریق گفتوگو با چین، روسیه، ایالات متحده، ژاپن و اتحادیه اروپا افزایش دادهاند و مسیرهای جدیدی برای تجارت و سرمایهگذاری ایجاد کردهاند.
قفقاز جنوبی؛ عادیسازی روابط و تقویت کریدورهای حمل و نقل
در قفقاز جنوبی، آذربایجان و ارمنستان با امضای توافق صلح در ماه اوت، گامی تاریخی به سوی پایان دههها تنش مرزی برداشتند و محدودیتهای ترانزیتی را در ماه اکتبر لغو کردند. این پیشرفت امنیتی به اتصال منطقهای و ارزش استراتژیک کریدورهای حمل و نقل که چین و آسیای مرکزی را به اروپا متصل میکنند، کمک کرده است. علاوه بر این، کشورهای منطقه روابط خود با چین را تعمیق کردهاند. آذربایجان و چین مشارکت استراتژیک جامع برقرار کردند و همکاری در زمینه اقتصاد دیجیتال، انرژی سبز، علوم و فناوری افزایش یافت. چین همچنین با ارمنستان توافق استراتژیک امضا کرده و با گرجستان مذاکرات تجارت آزاد را به پایان رساند. اجلاس چین و آسیای مرکزی در ژوئن، بیش از ۱۰۰ سند همکاری شامل امنیت، تجارت و توسعه و پیمان حسن همجواری ابدی را به همراه داشت. در سه فصل اول سال ۲۰۲۵، تجارت دوجانبه چین و کشورهای آسیای مرکزی به نزدیک ۸۰ میلیارد دلار رسید و انتظار میرود تا پایان سال از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر رود. پروژههای بزرگ مانند راهآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان نیز پیشرفت قابل توجهی داشته است. در همین حال، بلاروس با همکاری چین در زمینه علم و فناوری و صنعت، به توسعه اقتصادی پایدار دست یافته و به عنوان شریک تجاری مهم این کشور نقشآفرینی میکند.
همکاریهای دوجانبه و چندجانبه؛
روابط استراتژیک چین با کشورهای اوراسیا همچنان در حال گسترش است. پروژههای کلیدی مانند خط لوله گاز طبیعی چین-روسیه، پلهای بزرگراه و راهآهن، لغو روادید و برگزاری سال فرهنگی چین-روسیه، مبادلات مردمی و اقتصادی را تقویت کردهاند. اجلاس بریکس در برزیل، پیوستن بلاروس، قزاقستان و ازبکستان به بلوک اقتصادی را نشان داد و سازمان همکاری شانگهای نیز زمینه همکاریهای اقتصادی و امنیتی گستردهای را فراهم کرده است. با نگاهی به آینده، قرقیزستان ریاست دورهای سازمان همکاری شانگهای را بر عهده خواهد گرفت و نمایشگاهها و مجامع همکاری چین و روسیه مسیر توسعه اقتصادی و صنعتی اوراسیا را به اوج خواهد رساند. این تحولات، نشان میدهند که در حالی که جنگ اوکراین بنبست خود را حفظ کرده، اوراسیا به موتور رشد اقتصادی و همکاریهای بینالمللی تبدیل شده است.