گروه بین الملل: در تازهترین تحولات ونزوئلا، دولت آمریکا به دستور رئیسجمهور وقت، دونالد ترامپ، عملیاتی گسترده علیه حکومت نیکولاس مادورو انجام داد که طی آن مادورو و همسرش بازداشت و برای محاکمه به دادگاه فدرال آمریکا منتقل شدند. واشنگتن مدعی است مادورو در قاچاق گسترده مواد مخدر نقش داشته و با رهبری کارتلهای مواد مخدر، امنیت منطقه را تهدید کرده است. ترامپ این اقدام را گامی برای بازگرداندن «آزادی و عدالت» به ونزوئلا و آمریکای لاتین توصیف کرده و آن را «تصمیمی قاطع» در راستای منافع آمریکا و متحدانش خوانده است.
اسرائیل و برخی متحدان منطقهای آمریکا نیز ضمن حمایت از اقدام واشنگتن، آن را نشانهای از بازگشت کشورهای آمریکای لاتین به محور نفوذ آمریکا و تقویت روابط با تلآویو ارزیابی کردند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با ستایش از عملیات آمریکا آن را «عملی بینقص» توصیف و از بازگرداندن «آزادی و عدالت» به منطقه حمایت کرد.
این اقدام آمریکا در حالی انجام شد که تحلیلگران هشدار میدهند فشارهای خارجی و بازداشت مادورو میتواند بحران سیاسی و انسانی ونزوئلا را تشدید کرده و نارضایتی داخلی را افزایش دهد.
واکنشهای جهانی؛ از اعتراضهای آمریکای لاتین تا هشدارهای روسیه و چین
بازداشت مادورو و همسرش با واکنشهای گسترده جهانی همراه شد. دولت ونزوئلا آمریکا را به تجاوز نظامی و حمله به تاسیسات غیرنظامی و نظامی در چندین ایالت متهم کرد و وضعیت اضطراری ملی اعلام نمود. کشورهای آمریکای لاتین، از جمله مکزیک، آرژانتین و اروگوئه، ضمن اعتراض به اقدام یکجانبه واشنگتن، خواستار بازگرداندن فوری مادورو به ونزوئلا و احترام به حاکمیت ملی این کشور شدند.
همزمان، روسیه و چین با هشدار نسبت به پیامدهای مداخله نظامی، خواستار حل بحران از طریق گفتوگو و سازوکارهای صلحآمیز شدند. مسکو اقدام آمریکا را نقض قوانین بینالمللی و تهدیدی برای ثبات منطقه خواند و پکن تأکید کرد که این عملیات میتواند روند مذاکرات دیپلماتیک و سازوکارهای حل بحران در آمریکای لاتین را مختل کند. اتحادیه اروپا نیز ضمن دعوت به خویشتنداری، از تمامی طرفها خواست برای کاهش تنشها و بازگشت به مسیر دیپلماسی تلاش کنند.
کارشناسان معتقدند که واکنشهای بینالمللی نشان میدهد بحران ونزوئلا دیگر محدود به مسائل داخلی نیست و تحولات آن به آزمونی برای سیاستهای قدرتهای جهانی و توانایی کشورهای منطقه در حفظ حاکمیت ملی تبدیل شده است.
پیامدهای داخلی؛ فشار بر دولت و نگرانی از تشدید بحران انسانی
در سطح داخلی، مخالفان مادورو ضمن استقبال از اقدام آمریکا، نسبت به پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن هشدار دادهاند. افزایش قیمتها، کمبود کالاهای اساسی، نوسانات ارز و مشکلات تامین انرژی و دارو میتواند با تشدید بحران سیاسی تشدید شود. از سوی دیگر، دولت مادورو تلاش دارد با حفظ کنترل بر نیروهای نظامی و دستگاههای امنیتی، ثبات نسبی کشور را حفظ کند و مسیر گفتوگو با مخالفان و جامعه بینالمللی را دنبال نماید.
رهبران ونزوئلا پیشتر اعلام کرده بودند که آماده گفتوگو با آمریکا و دیگر کشورها هستند، مشروط بر اینکه حاکمیت ملی این کشور رعایت شود و دخالت خارجی محدود شود. کارشناسان تأکید میکنند که تنها راه کاهش تنشها و جلوگیری از فروپاشی بیشتر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی، گفتوگوی داخلی همراه با همکاری دیپلماتیک بینالمللی است.
چشمانداز آینده؛ بحران ونزوئلا و پیامدهای منطقهای
تحلیلگران سیاسی معتقدند اقدام آمریکا و بازداشت مادورو، ونزوئلا را در نقطهای حساس قرار داده است. فشار خارجی، بحران سیاسی و اقتصادی و افزایش نارضایتیهای اجتماعی میتواند روند ثبات کشور را به شدت مختل کند. از سوی دیگر، واکنشهای متحدان آمریکا و هشدار کشورهای مستقل نشان میدهد که تحولات ونزوئلا میتواند به بحران گستردهتر منطقهای منجر شود.
در این میان، تأکید ایران و دیگر کشورها بر احترام به حاکمیت ملی و هشدار نسبت به سوءاستفاده از بحرانهای داخلی ونزوئلا، بر اهمیت حل و فصل مشکلات از مسیر گفتوگو و دیپلماسی تأکید میکند. کارشناسان معتقدند تجربه ونزوئلا میتواند درسهایی برای کشورهای منطقه در مقابله با مداخلات خارجی و تحولات سریع سیاسی داشته باشد.
بحران ونزوئلا و بازداشت مادورو، نه تنها این کشور بلکه کل آمریکای لاتین را در معرض چالشهای سیاسی، امنیتی و انسانی قرار داده است. واکنشهای جهانی، از حمایت متحدان آمریکا تا اعتراض کشورهای مستقل، نشان میدهد که بحران ونزوئلا بیش از هر زمان دیگری نیازمند تدبیر سیاسی، گفتوگو و همکاری بینالمللی برای کاهش تنشها و حفاظت از حاکمیت ملی است.