قالب فلزی بتن چند ده بار در پروژه‌های مختلف استفاده می‌شود، فشار بتن تازه را تحمل می‌کند و سطح نهایی سازه را شکل می‌دهد. به همین دلیل کیفیت آن به چند ویژگی مشخص بستگی دارد؛ مواردی مثل نوع و برند ورق، ضخامت، نوع لبه و روش جوشکاری. در ادامه هر کدام از این ویژگی‌ها را جداگانه بررسی می‌کنیم تا هنگام خرید قالب بتن با اطمینان تصمیم بگیرید.
1. ورق سیاه یا ST37
بیشتر قالب‌های فلزی باکیفیت از ورق سیاه ST37 و برند فولاد مبارکه اصفهان ساخته می‌شوند. این ورق از فولاد کم‌کربن و به روش نورد گرم تولید می‌شود. سطح آن مات است و ظاهر براقی ندارد. عدد ۳۷ هم در اسم آن به استحکام کششی اشاره دارد که این استحکام بین ۳۶۰ تا ۵۱۰ مگاپاسکال قرار می‌گیرد. تنش تسلیم آن هم از ۲۳۵ مگاپاسکال بالاتر است.
در کنار همه این خصوصیت‌ها، دو ویژگی خاص ورق ST37 آن را برای استفاده توسط تولیدکننده قالب بتن مناسب می‌کند. اولین مورد جوش‌پذیری خوب است که به دلیل کربن کم آن است. دومین مورد، انعطاف‌پذیری مناسب است که اجازه می‌دهد ورق بدون ترک خوردن بریده، خم و جوشکاری شود.
نکته مهم این است که قالب بتن به ورق خیلی سخت و محکم نیاز ندارد. مهم این است که ورق در برابر فشار جانبی بتن تغییر شکل ندهد و در جوش و برش رفتار و خصوصیات خوبی داشته باشد. ورق سیاه یا ST37 هر دو شرط را دارد و قیمت ورق سیاه ST37 هم در مقایسه با گریدهای مقاوم‌تری مثل ST52 اقتصادی‌تر است.
2. برند ورق فولاد مبارکه اصفهان
در بازار ایران چند تولیدکننده ورق ST37 عرضه می‌کنند؛ شرکت‌هایی مثل فولاد مبارکه اصفهان یا فولاد غرب. اما برای قالب بتن، ورق فولاد مبارکه اصفهان در بازار و بین باتجربه‌های این کار، معیار کیفیت محسوب می‌شود. این موضوع در ضخامت‌های کم، یعنی کمتر از ۱۵ میلی‌متر، بیشتر به چشم می‌آید و ورق ۳ میلی‌متری قالب‌ها هم در همین دسته قرار دارد. تجربه تولیدکنندگان قالب نشان می‌دهد که ورق فولاد مبارکه سطحی صاف و ضخامتی یکنواخت در طول ورق دارد. این مسئله تأثیر مستقیمی روی کیفیت سطح بتن، به خصوص برای بتن اکسپوز دارد.
از نظر کیفیت سطحی ورق، تفاوت این ورق با ورق سایر شرکت‌ها یا اسیدشویی را می‌توان با چشم دید. ورق بقیه برندها معمولا سطح موج‌داری دارد و ضخامت آن در طول ورق یکسان نیست. این نوع ورق‌ها معمولا ارزان‌تر هستند و بعضی تولیدکنندگان برای کاهش قیمت برای دسته خاصی از مشتریان از آن استفاده می‌کنند. اما موج سطح ورق در قالب بتن به معنای سطح ناصاف در بتن نهایی است. ضخامت غیریکنواخت هم باعث می‌شود قالب در نقاط نازک‌تر زودتر دچار مشکل شود.
3. ضخامت 3 میلی متری ورق مصرفی در تولید قالب بتن
در قالب‌های جوشی استاندارد، صفحه اصلی که با بتن در تماس است از ورق ۳ میلی‌متری ساخته می‌شود. تسمه یا لبه دور قالب هم در خیلی از محصولات از ورق ۵ میلی‌متری است که به صفحه جوش داده می‌شود. البته بعضی از تولیدکنندگان از ورق‌های نازک‌تر برای ساخت بدنه قالب هم استفاده می‌کنند که برای پروژه‌ها و کاربردهای خاص استفاده دارد. قاعدتا این محصولات وزن کمتر و قیمت پایین‌تری هم دارند.
لبه هم استحکام قاب قالب بتن را تأمین می‌کند و هم محل سوراخ‌های اتصال است. قالب‌ها از این نقطه با پین و گوه یا هر نوع اتصالات قالب‌بندی دیگری به هم بسته می‌شوند. پس اگر لبه نازک باشد، بعد از چند بار باز و بسته شدن اتصال‌ها، سوراخ‌ها شل می‌شوند و درز بین قالب‌ها بزرگ می‌شود. به همین خاطر است که در محصولات باکیفیت، معمولا از تسمه فولادی ضخیم‌تری برای ساخت لبه استفاده می‌شود.
4. لبه جوشی یا لبه خم؟ کدام بهتر است؟
قالب لبه جوشی از دو بخش ساخته می‌شود. یکی صفحه اصلی با ورق با ضخامت ۳ میلی‌متری و بخش دیگر تسمه ۵ میلی‌متری که با جوشکاری به هم وصل می‌شوند. اما در قالب لبه خم، لبه از ورق جدا نیست. همان ورق اصلی سازنده بدنه با پرس خمکاری می‌شود و لبه را تشکیل می‌دهد. اما کدام یکی بهتر است؟
قالب لبه خم سبک‌تر است؛ اما عیب‌هایی هم دارد. قیمت آن مقداری بیشتر از لبه جوشی است. ولی قالب لبه جوشی گزینه رایج‌تر بازار است. به دلیل ساختار لبه، سوراخ‌های اتصال در برابر فشار بیشتری دوام می‌آورند و قالب در پروژه‌هایی که باز و بسته شدن زیاد دارند، تحمل بهتری نشان می‌دهد. ضمن اینکه قالب بتن لبه جوشی تعمیرپذیری بهتری دارد. به همین خاطر، مشتریانی مثل سازندگان و پیمانکاران بیشتر سراغ این گزینه می‌روند تا در طول زمان، بتوانند صرفه‌جویی بهتری در مخارج خود داشته باشند.
5. اندازه لبه ۵ سانتی‌متری و ابعاد قالب
وقتی از قالب لبه ۵ صحبت می‌کنیم، منظور عرض تسمه جوش‌شده است. اگر این تسمه ۵ سانتی‌متر عرض داشته باشد، قالب را لبه ۵ می‌نامند. در کنار این مورد، قالب‌های دیگری هم هستند که با لبه ۶ سانتی ساخته می‌شوند. این اندازه در پروژه‌های خاص‌تری استفاده می‌شود و بیشتر مشتریان کارشان با قالب بتن لبه ۵ پیش می‌رود.
از نظر ابعاد هم یکی از رایج‌ترین ابعاد قالب فلزی هم ۱۰۰ در ۵۰ سانتی‌متر است که در ساختمان‌سازی کاربرد بالایی دارد. طول‌های استاندارد قالب بتن معمولا ۱، ۱٫۵ و ۲ متر و عرض آن‌ها هم از ۱۰ تا ۵۰ سانتی‌متر است. ابعاد استاندارد کمک می‌کند قالب‌ها مثل قطعات یک پازل کنار هم بنشینند و در پروژه‌های مختلف قابل استفاده مجدد باشند.
6. نوع جوش و جوشکاری CO2
در جوشکاری CO2، جوش به صورت پیوسته به محل موردنظر تغذیه می‌شود و گاز دی‌اکسید کربن هم حوضچه مذاب را در برابر هوا محافظت می‌کند. این روش در تولید قالب‌های فلزی بتن رایج است و برای اتصال لبه به صفحه اصلی یا بخش‌های تقویتی قالب بتن استفاده می‌شود.
دلیل اهمیت جوش در قالب بتن هم روشن است. محل اتصال لبه ۵ به صفحه ۳ اصلی بیشترین تنش را تحمل می‌کند و به نوعی می‌تواند نقطه ضعف بالقوه محصول باشد. فشار بتن تازه، ضربه‌های هنگام نصب و باز کردن و استفاده مکرر از قالب، همه به این نقطه منتقل می‌شوند. جوش ضعیف یا ناپیوسته در این ناحیه به‌مرور ترک می‌خورد و لبه از صفحه جدا می‌شود. اما قالب‌هایی که با جوش CO2 مونتاژ می‌شوند، در برابر فشار بتن تازه مقاومت بالاتری دارند.
این در حالی است که استفاده از روش‌های جوشکاری مثل جوش برق مقاومتی با این اندازه را ایجاد نمی‌کند. ضمن اینکه جوشکاری گازی با گاز CO2 تمیزتر انجام می‌شود و رد جوش کمتری روی سطح قالب به جا می‌گذارد. این ویژگی برای قالب بتن که قرار است شکل ظاهری نهایی بتن را شکل دهد، اهمیت بیشتری دارد؛ به خصوص برای بتن اکسپوز.
نکته پایانی: هنگام خرید قالب بتن به چه نکاتی توجه کنیم؟
قبل از خرید، چند بررسی ساده می‌توانید انجام دهید. اول نوع ورق را بپرسید. مورد دوم اینکه سطح قالب را زیر نور بررسی کنید. اگر موج یا فرو رفتگی دیده می‌شود، احتمالا ورق مرغوبی برای ساخت قالب بتن استفاده نشده است. سومین نکته این است که دو قالب را کنار هم بگذارید و ببینید لبه‌ها تراز می‌شوند یا نه. این مسئله برای قالب‌بندی درست و با کمترین درز مهم است. چهارم هم اینکه درز جوش را از اول تا آخر نگاه کنید و مطمئن شوید پیوسته و تمیز است و دچار فرورفتگی یا برآمدگی نیست.
خرید قالب بتن باکیفیت از تولیدکنندگان معتبر
بین تولیدکنندگان مختلفی که در بازار هستند، بعضی اسم‌ها از نظر کیفیت محصولات، تنوع و تجربه بیشتر شنیده می‌شوند. در این بین می‌توان به برندهایی مثل مدرن سازان، قالب صباغی، سیویل سان، شهر قالب، تسکو و سازه گستر مدحت اشاره کرد. شما سازندگان، پیمانکاران و مجریان پروژه می‌توانید با جست‌وجوی نام هر یک از این برندها، با تولیدکننده و فروشنده موردنظر خود تماس بگیرید و بعد از بررسی تنوع محصولات، سفارش خود را ثبت کنید.