بررسیهای انجامشده در حوزه آموزش و روانشناسی یادگیری نشان میدهد روشهایی مانند مرور فاصلهدار، یادآوری مطالب بدون نگاه کردن به کتاب و توضیح دادن آنچه یاد گرفتهایم، میتواند نتیجه مطالعه را بهتر کند. فناوری و ابزارهای هوش مصنوعی نیز اگر درست استفاده شوند، میتوانند به این روند کمک کنند.
فقط خواندن کافی نیست
بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان عادت دارند یک متن را چند بار بخوانند. بعد از چند بار خواندن، مطالب آشنا به نظر میرسند و فرد تصور میکند آنها را یاد گرفته است. اما وقتی کتاب بسته میشود، ممکن است بخش زیادی از مطالب به راحتی به یاد نیاید. برای جلوگیری از این مشکل، متخصصان یادگیری روش «بازیابی فعال» را پیشنهاد میکنند. یعنی بعد از مطالعه، کتاب را ببندیم و سعی کنیم مطالبی را که خواندهایم به یاد بیاوریم. این کار میتواند بسیار ساده باشد. بعد از خواندن یک فصل، چند سؤال از خودمان بپرسیم: موضوع اصلی چه بود؟ سه نکته مهم آن چه بود؟ چه چیزی را هنوز درست متوجه نشدهام؟ حتی نوشتن چند خط از مطالب بدون نگاه کردن به کتاب، نوعی تمرین مؤثر برای حافظه است. در این روش، ذهن فقط اطلاعات را دریافت نمیکند؛ بلکه مجبور میشود آنها را دوباره پیدا کند. همین تلاش، یادگیری را عمیقتر میکند.
همه چیز را یکجا نخوانید
شب امتحان و مطالعه فشرده هنوز هم برای بسیاری از افراد یک روش معمول است. ممکن است این شیوه برای به خاطر سپردن سریع مطالب جواب بدهد، اما برای ماندگاری اطلاعات چندان مناسب نیست.
«مرور فاصلهدار» یکی از روشهایی است که برای حل این مشکل پیشنهاد میشود. در این روش، مطالعه و مرور در چند نوبت انجام میشود. مثلاً میتوان یک مطلب را امروز خواند، فردا چند دقیقه مرور کرد و چند روز بعد دوباره سراغ آن رفت.
لازم نیست هر بار زمان زیادی صرف شود. یک مرور کوتاه، اگر در زمان مناسب انجام شود، میتواند به یادآوری مطالب کمک کند. به همین دلیل، تقسیم کردن مطالعه در طول هفته معمولاً منطقیتر از جمع کردن چند ساعت مطالعه در یک شب است.
برای اجرای این روش، حتی یک برنامه ساده روی کاغذ یا تلفن همراه کافی است. کافی است مشخص کنیم چه روزی چه مطلبی را خواندهایم و چه زمانی باید دوباره آن را مرور کنیم.
اگر میتوانید توضیح بدهید، یاد گرفتهاید
یک راه ساده برای سنجیدن میزان یادگیری، توضیح دادن مطلب با زبان خودمان است. تصور کنید قرار است موضوعی را برای یک دوست یا دانشآموز دیگر توضیح دهید. اگر بتوانید بدون نگاه کردن به کتاب، موضوع را ساده و منظم توضیح دهید، احتمالاً آن را به خوبی فهمیدهاید. اما اگر در میانه توضیح دادن مرتب دنبال کتاب بگردید یا نتوانید ارتباط میان بخشهای مختلف را بیان کنید، هنوز جای کار وجود دارد. این روش نیاز به همکلاسی یا معلم هم ندارد. میتوان در اتاق، مقابل آینه یا حتی با صدای بلند برای خودمان توضیح بدهیم. استفاده از مثالهای روزمره نیز کمک میکند مفاهیم پیچیده راحتتر فهمیده شوند. نوشتن خلاصه کوتاه، طراحی جدول یا کشیدن یک نمودار ساده هم میتواند به مرتب شدن اطلاعات در ذهن کمک کند. نکته مهم این است که فرد خودش در ساختن این خلاصه یا نمودار نقش داشته باشد، نه اینکه فقط یک خلاصه آماده را بخواند.
فناوری؛ کمک، نه جایگزین
تلفن همراه و ابزارهای دیجیتال گاهی به عنوان عامل حواسپرتی شناخته میشوند، اما همین ابزارها میتوانند در صورت استفاده درست به یادگیری کمک کنند.
برنامههای آموزشی، آزمونهای آنلاین و ابزارهای هوش مصنوعی امکان تمرین و مرور مطالب را آسانتر کردهاند. برای مثال، میتوان از یک ابزار هوش مصنوعی خواست درباره یک درس چند سؤال طراحی کند یا یک مفهوم دشوار را با مثالهای ساده توضیح دهد.
با این حال، استفاده از پاسخ آماده همیشه به معنای یادگیری نیست. اگر دانشآموز فقط سؤال را وارد کند و جواب را بدون فکر کردن تحویل بگیرد، بخش مهمی از فرایند یادگیری از بین میرود. استفاده مفیدتر زمانی اتفاق میافتد که فرد ابتدا خودش تلاش کند و بعد از فناوری برای بررسی پاسخ یا رفع اشکال کمک بگیرد.
از طرف دیگر، هنگام مطالعه بهتر است اعلانهای تلفن همراه و پیامهای غیرضروری خاموش شوند. ۳۰ دقیقه مطالعه با تمرکز، میتواند از چند ساعت مطالعه همراه با وقفه و رفتوآمد میان شبکههای اجتماعی نتیجه بهتری داشته باشد.
در نهایت، یادگیری بهتر الزاماً به معنای بیشتر درس خواندن نیست. مهم این است که زمان مطالعه درست استفاده شود. مرور منظم، پرسیدن سؤال از خود، توضیح دادن مطالب و استفاده حسابشده از فناوری، روشهایی ساده هستند .