ستاره صبح - فائزه صدر: طب سنتی در جامعه ایران طرفداران بیشماری دارد. در سالهای اخیر تحصیل و تجربه اندوزی در این شاخه از طب مکمل افزایش چشمگیری داشته و درمانگرهای بسیاری شروع به فعالیت کردهاند. متأسفانه به موازات گسترش این شاخه، در فضای مجازی نیز جریانی از درمانگرهای غیر حرفهای و بعضاً سودجو فعال شده و موارد متعددی از شکایت ثبت شده است. اگرچه جریان اطلاعات در فضای مجازی قابل توقف نیست ولی فعالیت بیشتر درمانگرهای حرفهای میتواند به غلبه علم بر سودجویی منتهی گردد. ستاره صبح در گفتوگو با مهدی صادقی الندانی، نویسنده و متخصص طب سنتی به بررسی این موضوع پرداخته که در ادامه میخوانید:
اهمیت طب سنتی ایرانی در چیست؟
در آموزههای طب سنتی، مزاج شناسی یک اصل است و این موضوع در تمام عصرها و در جوامع علمی دنیا مطرح بوده و هست. تنها تفاوت در نامها و گویشهای علمی است. چهار عنصر آب، خاک، هوا و آتش مبنای طب سنتی هستند و در جوامع طب سنتی دنیا مطرح است. تنها طب اسلامی است که دو عنصر نور و روح را به این چهار عنصر اضافه کرده است و موضوع خلقت انسان و سلامتی را مورد توجه قرار میدهد.
طب به معنی سلامتی است و عملکردها و دستورات این حوزه را شامل میشود. طب سنتی چه دستورات اسلامی باشد و چه مبانی تجربی را بیان کند در این دسته تعریف میشود چون میتواند سلامت، تندرستی و جلوگیری از انتشار بیماری را به همراه بیاورد.
در قرآن و احادیث و همچنین در سخنان حکمای ایرانی و یونانی اطلاعاتی آمده که جمع آوری شده است. این علم سینه به سینه بین شاگردان بازگو و بازنشر شده و به نسل ما رسیده است.
در دوره ما به دلیل تغییرات اقلیمی و تغییرات آب و هوایی، مقداری از این گفتارها تغییر کرده و شاهد تغییراتی در اصول هستیم. اگر کسی بخواهد به منابع طبی قدیم مراجعه کند یا بر اساس احادیث و آموزه های ائمه وارد بحث طب سنتی شود، مبنا بیشتر بر پیشگیری و جلوگیری از انتشار بیماری است.
منابع طب سنتی وسیع است و یک منبع وجود ندارد که همه اطبا از آن پیروی کنند. علاوه بر این موارد، نظرات شخصی افراد نیز اعمال شده که همین موضوع به چالش طب سنتی تبدیل شده و باعث شده برخی از افراد نسبت به طب سنتی موضع بگیرند. طب جدید کتاب هاریسون را دارد که تمام پزشکان با آن اصول آموزش دیدهاند. ولی طب سنتی این راهنمای واحد را ندارد. از این رو مدعی زیاد است و هر کسی نظری دارد. بسیاری از فعالان در عرصه طب سنتی تحصیلات علمی ندارند و به این چالش دامن میزنند.
آیا طب سنتی ایرانی در جامعه اهمیت و جایگاه خاصی دارد؟
من در طب اسلامی وسنتی مدرک دکتری دارم و در شاخه گیاهان دارویی مدرک کارشناسی ارشد گرفتهام. نزدیک به ۳۰ سال است که در این حوزه کار میکنم و این موضوعات بحث زندگی من است و با دوستان و دیگر افراد در این موضوع فعالیت دارم. از این رو با اطمینان میگویم که در سالهای اخیر طب سنتی برای مردم مهم شده است. شاید در کشور ما تحریم و کم بودن دارو یکی از علتها باشد. دولت هم در این سالها دسترسی به طب سنتی را برای جامعه تسهیل کرد. جامعه هم به این سمت سوق پیدا کرد.
مردم در سالهای گذشته به سلامتی خود بیشتر اهمیت دادند. قبلاً این طور نبود و آگاهی مردم در خصوص سلامتی کم بود. امروز بسیاری با هدف افزایش آگاهی و پیشگیری از بیماری در دورههای عمومی و کلاسهای ما شرکت میکنند. بسیاری با مبنا قرار دادن پیشگیری، خانواده خود را ترغیب میکنند تا آگاهی افزایی داشته باشند.
مردم چگونه باید غذای سالم برای خود تهیه کنند؟
غذا رکن طب سنتی است. خوشبختانه اقبال به سمت غذاهای سالم و ارگانیک بالا است. از حضرت علی(ع) نقل شده که فرمود: «معده، مرکز همه بیماریها است.» روایاتی از حضرت با این مضمون که «بگو چه میخوری تا بگویم که هستی؟» نشان میدهد نوع غذا نیز در شکل گیری شخصیت و رفتار هر فردی تأثیر اساسی دارد.
حضرت در بیان دیگری میفرمایند: «شکمهاى خود را گورستان حیوانات قرار ندهید.» و به موضوع تأثیر غذا در خلق و خو اشاره میکنند. ما روی این موضوع تحقیق کردیم. بالا بودن میزان خشونت را درکسانی که مصرف گوشت در غذای روزانه آنها زیاد بود برایمان ثابت شد. همانطور که گیاهخواری در آرامتر کردن افراد تأثیر دارد.
تاکید طب سنتی بر میانه روی در خورد و خوراک است. این توصیهها به دفعات در آیات قرآن و احادیث ائمه بیان شده است. طب سنتی اسراف را حتی در مصرف غذای سالم هم مجاز نمیداند. در طب سنتی هر افراط و تفریطی تبعاتی دارد. نه به پرهیز بی مورد توصیه میکند و نه نگاهی افراطی دارد.
به عنوان یکی از فعالان این عرصه در مواجهه با مدعیان کارنابلد طب سنتی به ویژه در فضای مجازی چه توصیهای برای مردم دارید؟
متأسفانه افراد سود جو که در هر حوزهای دیده میشوند، در حوزه کاری ما هم به مشکل تبدیل شدهاند. بخصوص که حوزه نظارتی در این کار تخصصی ضعیف و کم رنگ است.
طب سنتی فضای گسترده و پیچیدهای دارد و کسانی که به دنبال منفعت اقتصادی هستند و از آب گل آلود ماهی میگیرند، با اندک دریافت و تجربهای مدعی درمان میشوند. گاهی فرد از کسی چیزی یاد گرفته یا در کتابی مطلبی را خوانده و درمانی را سرهم میکند و با استفاده از فضای مجازی برای خود هوادارانی دست و پا میکند.
فضای مجازی این فرصت را برای چنین افرادی فراهم کرده که در طب سنتی اشتغال زایی زیرزمینی یا خانگی داشته باشند. اگر درمان طب سنتی بر پایه مزاج شناسی نباشد یا مزاج شناسی ناقص انجام شود، تأثیر آن مثبت نخواهد بود و ضرر زیادی به دنبال دارد. دادگاه و شکایت و داستانهایی از این دست در حوزه فعالیتی این گروه فراوان است ولی روز به روز بر تعدادشان افزوده میشود چون متأسفانه در این حوزه نظارت ضعیف است.
توصیه من به مردم این است که اولاً به اطبای دارای مجوز ودانش آموختگان این رشتهها مراجعه کنند و دوما هیچ شرح احوال یا تشخیص و نسخه پیچی از راه دور نداشته باشند. شخص باید حضوراً به درمانگر مراجعه کند و مزاج شناسی از نزدیک صورت بگیرد. توصیه گرفتن مجازی مورد قبول من نیست.