متخصصان سلامت روان کودک معتقدند که مدیریت آگاهانه نوع و میزان اطلاعاتی که کودک دریافت میکند، یکی از مهمترین مسئولیتهای والدین در دنیای رسانهمحور امروز است. در این خصوص ایرنا با پردیس چلبی روانشناس کودک و نوجوان و روان درمانگر به گفتوگو پرداخته است.
چرا کودکان بیشتر آسیب میبینند؟
به گفته پردیس چلبی، کودکان به دلیل رشد ناکامل شناختی و هیجانی، توانایی تحلیل منطقی اخبار را ندارند. آنها معمولاً نمیتوانند میان خبر و واقعیت نزدیک به زندگی خود مرز مشخصی ترسیم کنند. در نتیجه، ممکن است تصور کنند اتفاقات ناگوار هر لحظه برای خود یا خانوادهشان رخ خواهد داد. اخبار خشونتآمیز، تصاویر دلخراش، یا گزارشهای مربوط به جنگ و بحران، میتواند احساس ناامنی عمیقی در ذهن کودک ایجاد کند؛ احساسی که اگر بهموقع مدیریت نشود، به اضطراب پایدار تبدیل میشود.
نشانههای هشداردهنده در رفتار کودکان
تأثیر اخبار منفی در کودکان همیشه بهصورت مستقیم و کلامی بروز نمیکند. بسیاری از کودکان احساسات خود را از طریق رفتار نشان میدهند. ترسهای شبانه، کابوس، شبادراری، ناخن جویدن یا وابستگی بیش از حد به والدین از نشانههای شایع هستند. برخی کودکان دچار گوشهگیری میشوند و تمایل کمتری به بازی یا تعامل با همسالان دارند، در حالی که برخی دیگر پرخاشگری یا تحریکپذیری بیشتری از خود نشان میدهند. افت تمرکز در درس و بازی، تغییر در الگوی خواب و اشتها و پرسیدن مکرر سؤالات نگرانکننده درباره مرگ، جنگ یا امنیت خانواده، از دیگر علائمی است که نیازمند توجه جدی والدین است.
والدین، نخستین خط دفاع روانی کودکان
این کارشناس تأکید دارد که خانواده مهمترین پناهگاه روانی کودک است. والدین باید محتوای رسانهای متناسب با سن کودک را انتخاب کنند و از قرار گرفتن او در معرض اخبار سنگین و نگرانکننده جلوگیری کنند. توضیح ساده و صادقانه اخبار، بدون اغراق و ایجاد ترس، به کودک کمک میکند تا واقعیت را در چارچوبی امن درک کند. گفتوگوی آرام و همدلانه، پاسخ دادن به پرسشهای کودک با زبانی قابل فهم و پرهیز از پخش اخبار در حضور او، نقش مؤثری در کاهش اضطراب دارد. والدینی که خود با آرامش اخبار را دنبال میکنند، ناخواسته این آرامش را به فرزندانشان منتقل میکنند.
ایجاد احساس امنیت در فضای خانه
چلبی احساس امنیت روانی را یکی از اساسیترین نیازهای کودکان دانست و گفت: ایجاد فضایی گرم، قابل پیشبینی و حمایتگر در خانه، میتواند اثرات منفی اخبار را تا حد زیادی خنثی کند. محبت، توجه، در آغوش گرفتن کودک و اختصاص زمان باکیفیت به او، پیام روشنی از امنیت و حمایت منتقل میکند. انجام فعالیتهای شاد، بازیهای گروهی، ورزش، قصهگویی و برنامههای سرگرمکننده، به کودک کمک میکند تا ذهن خود را از اخبار نگرانکننده دور کند و احساس کنترل بیشتری بر دنیای اطرافش داشته باشد.
مسئولیت رسانهها در قبال کودکان
این درمانگردر ادامه گفت: در کنار خانواده، رسانهها نیز مسئولیت مهمی در حفظ سلامت روان کودکان بر عهده دارند. تولید محتوای متناسب با گروههای سنی، استفاده از هشدارهای سنی برای برنامههای خبری و پرهیز از نمایش تصاویر خشن و دلخراش، از جمله اقداماتی است که میتواند آسیبهای روانی را کاهش دهد. کارشناسان معتقدند رسانهها باید میان اطلاعرسانی و حفظ سلامت روان جامعه، بهویژه کودکان، تعادل برقرار کنند و از هیجانسازی افراطی پرهیز شود.
نقش مدارس و آموزش سواد رسانهای
این روانشناس نقش محیطهای آموزشی را در کاهش اثرات منفی اخبار موثر دانست و افزود: آموزش سواد رسانهای به کودکان، به آنها کمک میکند تا اخبار را بهتر درک و تحلیل کنند و دچار ترسهای غیرواقعی نشوند. ایجاد فضای امن روانی در مدرسه و اطلاعرسانی به والدین درباره نشانههای اضطراب کودکان، از دیگر اقدامات ضروری در این زمینه است.
مدیریت رسانههای دیجیتال در خانواده
کنترل دسترسی کودکان به تلویزیون، اینترنت و شبکههای اجتماعی، یکی از توصیههای مهم این روان درمانگر بود. استفاده از فیلترهای مناسب سنی، قرار دادن وسایل دیجیتال در فضای مشترک خانه و تعیین زمان مشخص برای استفاده از رسانهها، میتواند مواجهه کودک با محتوای نامناسب را کاهش دهد.