نخستین نشست سهجانبه دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در شهر شنژن چین باوجود تبلیغات گسترده و توصیف آن بهعنوان رویدادی تاریخی، صحنهای برای نمایش بود.
بیانیه پایانی نشست از همکاری در اصلاح سازمان ملل، امنیت انرژی و کاهش خطرات هستهای سخن میگوید. اما نه برای پایان جنگ ایران و آمریکا و نه برای درگیری روسیه و اوکراین، راهکاری ارائه میکند و نه درباره محدودسازی زرادخانههای هستهای سه قدرت به تعهد مشخصی میرسد.
نزدیکی سه قدرت
دونالد ترامپ این نشست را بزرگتر از کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ توصیف کرد. اما آمریکا، چین و روسیه فعلی نه جایگاه آمریکا، شوروی و بریتانیای ۸۱ سال قبل را داشتند و نه توان اتخاذ تصمیمهای تعیینکننده برای جهان.
آنچه در شنژن اتفاق افتاد، بیش از آنکه توافقی برای تقسیم مسئولیتهای جهانی باشد، نمایش نزدیکی سه قدرتی بود که اختلاف منافع دارند.
توافق بر سر کلیات
مهمترین خروجی نشست سهجانبه، انتشار بیانیه مشترکی با عنوان «اعلامیه بهسوی صلح» بود. رهبران آمریکا، چین و روسیه در این بیانیه بر ضرورت اصلاح سازمان ملل، افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی، احترام به مصونیت مقامات دولتی در دادگاههای بینالمللی و جلوگیری از جنگ هستهای تأکید کردند.
مهمترین بخش بیانیه، موضوع تسلیحات هستهای، بیش از آنکه حاوی تعهدی عملی باشد، تکرار مواضعی کلی بود. سه کشور اعلام کردند که جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و هرگز نباید اتفاق بیفتد.
همچنین درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش این تسلیحات گفتوگو خواهند کرد اما هیچ جدول زمانی، سازوکار مذاکراتی یا تعهدی برای کاهش زرادخانههای خود تعیین نکردند.
کلاهکهای هستهای
پیمان نیواستارت، آخرین توافق مهم محدودکننده تسلیحات هستهای میان واشنگتن و مسکو در بهمن ۱۴۰۴ منقضی شده است. ترامپ نیز بارها خواستار شکلگیری توافقی جدید با مشارکت چین شده بود. بااینحال، پکن همچنان تمایلی به پذیرش محدودیتهای مشابه آمریکا و روسیه ندارد. برآوردها نشان میدهد چین حدود ۵۰۰ کلاهک هستهای در اختیار دارد، درحالیکه تعداد کلاهکهای دو قدرت دیگر از عدد پنج هزار فراتر میرود.
برنده دیدار
رئیسجمهور روسیه که پس از آغاز جنگ اوکراین با انزوای گسترده دیپلماتیک غرب مواجه شده، اکنون در قاب مشترکی با رهبران آمریکا و چین قرارگرفته است.
اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر میشود که به وضعیت اقتصادی و بینالمللی روسیه توجه کنیم. اقتصاد این کشور در مقایسه با چین کوچکتر است و بخش قابلتوجهی از شرکتهای روسی همچنان تحت تحریمهای غرب قرار دارند. بااینوجود، پوتین در شنژن نه بهعنوان رهبر کشوری منزوی، بلکه بهعنوان یکی از سه بازیگر اصلی تصمیمگیری درباره مسائل جهانی ظاهر شد.
مذاکره مستقیم با رقبای آمریکا
دونالد ترامپ در نشست شنژن فرصتی برای بازسازی تصویر یک رئیسجمهور صلح ساز و نمایش توانایی خود در مذاکره مستقیم با رقبای آمریکا بود. او پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای کنگره، بیش از گذشته به نمایش دستاوردهای سیاست خارجی نیاز دارد. توصیف نشست بهعنوان رویدادی بزرگتر از یالتا و ارزیابی ۱۲ از ۱۰ برای آن، بخشی از همین تلاش درباره اقدامات شخصی بود.
ترامپ پوتین را دوست خود خواند و از رابطه نزدیک با شی سخن گفت، اما در حوزههایی مانند جنگ اوکراین، رقابت اقتصادی و کنترل تسلیحات هستهای، توافق مشخصی حاصل نشد.
نمایش جایگاه چین در دیپلماسی
برای شی جینپینگ نیز میزبانی این نشست فرصتی برای نمایش جایگاه چین در دیپلماسی جهانی بود. پکن توانست همزمان میزبان رئیسجمهور آمریکا و رهبر روسیه باشد و تصویری از خود بهعنوان یکی از محورهای اصلی مدیریت مسائل بینالمللی ارائه کند. چین موفق شد بدون پذیرش محدودیتهای هستهای موردنظر واشنگتن، از ورود مستقیم به مناقشه اوکراین نیز فاصله بگیرد.
تغییر در الگوهای دیپلماسی
نکته اینجاست که جهان امروز دیگر بهسادگی قابلتقسیم میان سه قدرت بزرگ نیست. روسیه و چین نیز در جایگاهی نیستند که بتوانند برای جهان تصمیم بگیرند. آمریکا نیز همچنان در جنگ با ایران است و نتوانسته اهداف خود را پس از هشت ماه در جنگ محقق کند. حتی آمریکا نمیتواند بدون رضایت اوکراین درباره آینده این کشور تصمیم بگیرد، روسیه قادر نیست صرفاً با اتکا به قدرت نظامی نظم پیشین را احیا کند و چین نیز هنوز نتوانسته اختلافات خود با تایوان را حلوفصل کند.
همزمان با نشست شنژن، رهبران اروپایی در برلین بر حمایت از اوکراین تأکید کردند. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، هشدار داد که اروپا اجازه نخواهد داد درباره آینده این قاره بدون حضور و مشارکت آن تصمیمگیری شود. این موضع، پاسخی روشن به نگرانیها درباره شکلگیری توافقی مشابه یالتا بود.
گردهمایی رهبران سه قدرت هستهای جهان، در شرایطی که جنگ اوکراین، مناقشه ایران و رقابتهای ژئوپلیتیک همچنان ادامه دارد، خود نشانهای از تغییر در الگوهای دیپلماسی قدرتهای بزرگ است.
منبع: اقتصادآنلاین