نمایش صلح یا جنگ
نخستین نشست سهجانبه دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در شهر شنژن چین با وجود تبلیغات گسترده و توصیف آن بهعنوان رویدادی تاریخی، صحنهای برای نمایش بود.
بیانیه پایانی نشست از همکاری در اصلاح سازمان ملل، امنیت انرژی و کاهش خطرات هستهای سخن میگوید. اما نه برای پایان جنگ ایران و آمریکا و نه برای درگیری روسیه و اوکراین، راهکاری ارائه میکند و نه درباره محدودسازی زرادخانههای هستهای سه قدرت به تعهد مشخصی میرسد.
نزدیکی سه قدرت
دونالد ترامپ این نشست را بزرگتر از کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ توصیف کرد. اما آمریکا، چین و روسیه فعلی نه جایگاه آمریکا، شوروی و بریتانیای ۸۱ سال قبل را داشتند و نه توان اتخاذ تصمیمهای تعیینکننده برای جهان. آنچه در شنژن اتفاق افتاد، بیش از آنکه توافقی برای تقسیم مسئولیتهای جهانی باشد، نمایش نزدیکی سه قدرتی بود که اختلاف منافع دارند.
توافق بر سر کلیات
مهمترین خروجی نشست سهجانبه، انتشار بیانیه مشترکی با عنوان «اعلامیه به سوی صلح» بود. رهبران آمریکا، چین و روسیه در این بیانیه بر ضرورت اصلاح سازمان ملل، افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی، احترام به مصونیت مقامات دولتی در دادگاههای بینالمللی و جلوگیری از جنگ هستهای تأکید کردند. مهمترین بخش بیانیه، موضوع تسلیحات هستهای، بیش از آنکه حاوی تعهدی عملی باشد، تکرار مواضعی کلی بود. سه کشور اعلام کردند که جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و هرگز نباید اتفاق بیفتد. همچنین درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش این تسلیحات گفتوگو خواهند کرد اما هیچ جدول زمانی، سازوکار مذاکراتی یا تعهدی برای کاهش زرادخانههای خود تعیین نکردند.
کلاهک های هستهای
پیمان نیواستارت، آخرین توافق مهم محدودکننده تسلیحات هستهای میان واشنگتن و مسکو در بهمن ۱۴۰۴ منقضی شده است. ترامپ نیز بارها خواستار شکلگیری توافقی جدید با مشارکت چین شده بود. با این حال، پکن همچنان تمایلی به پذیرش محدودیتهای مشابه آمریکا و روسیه ندارد. برآوردها نشان میدهد چین حدود ۵۰۰ کلاهک هستهای در اختیار دارد، در حالی که تعداد کلاهکهای دو قدرت دیگر از عدد پنج هزار فراتر میرود.
برنده دیدار
رئیسجمهور روسیه که پس از آغاز جنگ اوکراین با انزوای گسترده دیپلماتیک غرب مواجه شده، اکنون در قاب مشترکی با رهبران آمریکا و چین قرار گرفته است. اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر میشود که به وضعیت اقتصادی و بینالمللی روسیه توجه کنیم. اقتصاد این کشور در مقایسه با چین کوچکتر است و بخش قابل توجهی از شرکتهای روسی همچنان تحت تحریمهای غرب قرار دارند. با این وجود، پوتین در شنژن نه بهعنوان رهبر کشوری منزوی، بلکه بهعنوان یکی از سه بازیگر اصلی تصمیمگیری درباره مسائل جهانی ظاهر شد.
نمایش جایگاه چین در دیپلماسی
برای شی جینپینگ نیز میزبانی این نشست فرصتی برای نمایش جایگاه چین در دیپلماسی جهانی بود. پکن توانست همزمان میزبان رئیسجمهور آمریکا و رهبر روسیه باشد و تصویری از خود بهعنوان یکی از محورهای اصلی مدیریت مسائل بینالمللی ارائه کند. چین موفق شد بدون پذیرش محدودیتهای هستهای مورد نظر واشنگتن، از ورود مستقیم به مناقشه اوکراین نیز فاصله بگیرد.