گروه بین الملل: نخستین نشست سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه در شنژن، بیش از آنکه به توافقی راهبردی منجر شود، صحنه نمایش قدرت سیاسی سه کشور بود. دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه گرد هم آمدند. بررسی شورای روابط خارجی آمریکا نشان میدهد نتیجه نشست با انتظارات فاصله داشت.
شی جینپینگ تعامل سه کشور را ضرورتی اجتنابناپذیر خواند. ترامپ نیز بر توان سه کشور برای حل مسائل دشوار جهان تأکید کرد و پوتین مسئولیت قدرتهای بزرگ در حفظ حقوق بینالملل را یادآور شد. با این حال، اعلامیه چهاربندی پایانی بر اصول کلی متمرکز بود: اصلاح سازمان ملل، افزایش عرضه فرآوردههای نفتی، احترام به مصونیت مقامات دولتی و گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعه سلاحهای اتمی.
نمایش سیاسی به جای دستاورد عملی
مایکل فرومن، رئیس شورای روابط خارجی آمریکا، معتقد است نگرانیها درباره تکرار کنفرانس یالتا و تقسیم جهان میان قدرتها بزرگنمایی شده بود. به گفته او، اوکراین و تایوان در مذاکرات حضور نداشتند، اما موضوع معامله نیز قرار نگرفتند. از نگاه فرومن، جلوههای ظاهری بر محتوای نشست غلبه داشت و هنوز روشن نیست این قالب سهجانبه به سازوکاری پایدار تبدیل شود.
راش دوشی، پژوهشگر ارشد مطالعات آسیا، به تصویری اشاره میکند که از چین به عنوان میزبان ساخته شد. شی در مرکز سالن و ترامپ و پوتین در دو سوی او قرار گرفتند. این چیدمان پکن را محور تعامل نشان میداد و برای متحدان آمریکا نگرانکننده بود، زیرا واشنگتن را متمایل به گفتوگو با رقبا به جای هماهنگی با شرکا نشان میداد.
دوشی تأکید میکند این امتیاز نمادین با دستاورد واقعی همراه نشد. بیانیه پایانی به اوکراین و ایران نپرداخت و دیدار ترامپ و شی نیز پیشرفت چشمگیری در اختلافات تجاری ایجاد نکرد. آتشبس اقتصادی دو کشور شکننده است. محدودیت صادرات عناصر خاکی کمیاب از سوی چین و سختگیری آمریکا درباره تراشهها نیز تنشها را افزایش میدهد.
بازگشت نمادین پوتین
توماس گراهام، پژوهشگر برجسته شورای روابط خارجی، معتقد است پوتین به هدف نمادین خود رسید. حضور در کنار رهبران آمریکا و چین، جایگاه جهانی روسیه را تقویت کرد و ناکامی انزوای دیپلماتیک مسکو را نشان داد. با این حال، پوتین در موضوع اصلی خود، یعنی جنگ اوکراین، امتیاز مشخصی نگرفت. بیانیه مشترک اشارهای به جنگ نداشت و نشانهای از پیشرفت درباره اختلافات ارضی یا تضمینهای امنیتی دو طرف دیده نشد. لیانا فیکس، کارشناس امور اروپا، نبود امتیاز درباره اوکراین و امنیت اروپا را مایه آسودگی کشورهای اروپایی میداند. حامیان اوکراین نیز در برلین با تصور تقسیم جهان میان سه قدرت مخالفت کردند.
گفتوگوی هستهای در حد وعده
ارین دامباخر، کارشناس امنیت هستهای، تعهد سه کشور به گفتوگو درباره کاهش خطرات اتمی را مثبت، اما محدود میداند. نبود مذاکرات کارشناسی، گفتوگو را به تکرار این اصل محدود کرد که جنگ هستهای پیروزشدنی نیست و نباید آغاز شود. این موضع با توافقهای واقعی کنترل تسلیحات فاصله دارد؛ توافقهایی که به محدودیتهای روشن و سازوکارهای راستیآزمایی نیاز دارند.
رقابت فناوری ادامه دارد
کریس مکگوایر، پژوهشگر حوزه چین و فناوریهای نوظهور، معتقد است سفر ترامپ به چین به توافق تجاری بزرگتری منجر نخواهد شد. نگرانیهای امنیتی فناوری با رشد هوش مصنوعی افزایش یافته است. چین صادرات مواد معدنی و پهپادها را محدود کرده و آمریکا دسترسی شرکتهای چینی به تراشههای پیشرفته را دشوارتر کرده است. بنابراین، دو طرف از آتشبس تجاری سخن میگویند، اما رقابت و فشار متقابل ادامه دارد.
نشست شنژن بیش از آنکه نشانه همکاری پایدار باشد، بازتاب رقابت سه قدرت برای تثبیت موقعیت خود بود. چهار موضوع آینده را تعیین میکند: دیدار بعدی ترامپ و شی، پایان آتشبس تجاری در ژانویه ۲۰۲۷، مذاکرات روسیه و اوکراین و نقش مسکو و پکن در پرونده ایران. هنوز روشن نیست گفتوگوهای شنژن به توافقی عملی منجر شود یا در حد تصویری پرهیاهو باقی بماند. این پرسشها نشان میدهد نشست بیشتر آغاز مرحلهای تازه از رقابت است.
برگرفته از: تابناک