گروه بین الملل: اتکای بیش از اندازه آمریکا به قدرت نظامی در خاورمیانه، نهتنها اهداف راهبردی این کشور را محقق نکرده، بلکه به تضعیف اعتبار دیپلماتیک، نفوذ اقتصادی و قدرت نرم واشنگتن انجامیده است. گزارشی از اندیشکده کارنگی نشان میدهد جنگ با ایران آخرین حلقه از مجموعه تصمیمهایی بوده که موقعیت آمریکا را در منطقه فرسوده کرده و فرصت بیشتری برای گسترش نفوذ چین فراهم آورده است.
به گزارش خبرآنلاین، عمرو حمزاوی، مدیر برنامه خاورمیانه اندیشکده کارنگی و کاترین سلف، پژوهشگر پیشین این اندیشکده، در تحلیلی درباره وضعیت آمریکا در خاورمیانه و شمال آفریقا نوشتهاند که واشنگتن از سال ۲۰۰۳ به این سو، با وجود صرف هزینههای سنگین نظامی، در دستیابی به اهداف اصلی خود ناکام مانده است. این اهداف شامل تضمین تجارت آزاد، امنیت آبراهها، ثبات بازار انرژی و حفاظت از متحدان بوده است.
نویسندگان معتقدند مهمترین عامل این ناکامی، تکیه مداوم بر زور نظامی و کمتوجهی به ابزارهای دیپلماتیک و اقتصادی است. آمریکا همچنان از برتری نظامی برخوردار است، اما این برتری نتوانسته به نفوذ سیاسی پایدار تبدیل شود.
هزینههای نظامی
و شکستهای راهبردی
حمله سال ۲۰۰۳ به عراق نمونه مهمی از پیامدهای این رویکرد بود. دولت جورج بوش تصور میکرد سرنگونی صدام حسین به شکلگیری نظامی لیبرال منجر میشود، اما انحلال نهادهای دولتی عراق خلأ قدرتی ایجاد کرد که ایران توانست با استفاده از شبکه متحدان منطقهای خود از آن بهره ببرد. در نتیجه، موازنه قدرت به زیان واشنگتن تغییر کرد.
تجربه افغانستان، سوریه، لیبی و یمن نیز نشان داد مداخله نظامی لزوماً به ثبات منجر نمیشود. شمار نیروهای آمریکایی حاضر در عراق و افغانستان که در اوج حضور از ۱۷۰ هزار نفر فراتر رفته بود، تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۷۵۰۰ نفر کاهش یافت.
به نوشته کارنگی، جنگی که آمریکا در فوریه ۲۰۲۶ همراه اسرائیل علیه ایران آغاز کرد، این مشکلات را تشدید کرد. واشنگتن نهتنها به اهداف اعلامی خود نرسید، بلکه متحدانش در خلیج فارس را در معرض تهدید قرار داد. انسداد تنگه هرمز نیز جریان نفت و گاز، حملونقل کالا، گردشگری، پروازها و حتی فعالیتهای مرتبط با زیرساختهای هوش مصنوعی منطقه را مختل کرد.
چین؛ برنده خلأ دیپلماتیک آمریکا
در حوزه دیپلماسی، نویسندگان کارنگی معتقدند آمریکا از چندجانبهگرایی فاصله گرفته است. حمله یکجانبه به عراق، حمایت بیقیدوشرط از اسرائیل و خروج از بیش از ۵۰ سازمان بینالمللی در دولت دوم ترامپ، اعتبار واشنگتن را کاهش داده است.
در مقابل، چین با پرهیز از مداخله نظامی مستقیم، روابط خود را با طیف گستردهای از بازیگران منطقه حفظ کرده است. میانجیگری پکن میان ایران و عربستان و تلاش برای کاهش تنشهای منطقهای، نمونههایی از استفاده چین از خلأ دیپلماتیک آمریکا به شمار میروند.
در عرصه اقتصادی نیز رقابت به سود پکن تغییر کرده است. سرمایهگذاری و قراردادهای زیرساختی چین در خاورمیانه در سال ۲۰۲۴ از ۲۰ میلیارد دلار فراتر رفت، در حالی که سرمایهگذاری سهامی آمریکا حدود ۱۰ میلیارد دلار بود. همچنین چین در سال ۲۰۲۴ به بزرگترین مبدأ واردات ۱۴ کشور از ۱۹ کشور بررسیشده منطقه تبدیل شد.
فرسایش قدرت نرم واشنگتن
گزارش کارنگی به تضعیف جذابیت سیاسی آمریکا نیز اشاره میکند. نظرسنجیهای عرببارومتر نشان میدهد با وجود محبوبیت نسبی فرهنگ، دانشگاهها و مردم آمریکا، سیاستهای دولت این کشور با نارضایتی گسترده روبهروست. در نظرسنجی سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، ۵۷.۱ درصد پاسخدهندگان دیدگاه مثبتی به چین داشتند، در حالی که این میزان برای آمریکا ۲۷.۲ درصد بود.
نویسندگان در پایان تأکید میکنند آمریکا همچنان بازیگری مهم در خاورمیانه است، اما ادامه سیاست نظامیمحور میتواند موقعیت آن را بیش از پیش تضعیف کند. واشنگتن برای بازسازی اعتبار خود باید میان قدرت نظامی، دیپلماسی، اقتصاد و قدرت نرم توازن برقرار کند. پرسش اصلی این است که آیا آمریکا توان اصلاح راهبرد خود و مقابله با پیشروی چین در نظم چندقطبی جدید را خواهد داشت یا خیر.