گروه بین الملل: قرار است ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در حاشیه اجلاس سران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین دیداری سه‌جانبه داشته باشند؛ نشستی که اهمیت آن فراتر از یک ملاقات دیپلماتیک معمولی است و می‌تواند بر معادلات امنیتی و سیاسی جهان تأثیر بگذارد. یکی از موضوعات مهم این دیدار، تحولات ایران و خاورمیانه خواهد بود. مقام‌های آمریکایی تأیید کرده‌اند که ترامپ قصد دارد پرونده ایران را با رهبران چین و روسیه مطرح کند. موضوعی که با توجه به روابط متفاوت این سه کشور با تهران، اهمیت ویژه‌ای دارد.
رقابت قدرت‌ها بر سر آینده نظم جهانی
نشست شنژن در شرایطی برگزار می‌شود که روابط واشنگتن، مسکو و پکن با مجموعه‌ای از اختلافات و رقابت‌های راهبردی همراه است. جنگ اوکراین، تحولات خاورمیانه، رقابت اقتصادی و فناوری و آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند در حاشیه این دیدار مورد توجه قرار گیرند. یکی از اولویت‌های ترامپ، دستیابی به چارچوبی جدید برای کنترل تسلیحات هسته‌ای با مشارکت چین و روسیه است. پایان اعتبار پیمان «استارت نو» میان آمریکا و روسیه در فوریه ۲۰۲۶، ضرورت گفت‌وگو درباره آینده محدودیت‌های هسته‌ای را افزایش داده است. با این حال، پکن تمایل چندانی به ورود به چنین مذاکراتی نشان نداده است؛ زیرا زرادخانه هسته‌ای چین در مقایسه با آمریکا و روسیه بسیار کوچک‌تر است. از همین رو، دستیابی به توافقی جامع میان سه کشور در کوتاه‌مدت چندان محتمل به نظر نمی‌رسد.
آیا یالتای جدید در راه است؟
یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده درباره نشست شنژن، احتمال شکل‌گیری تفاهم میان قدرت‌های بزرگ درباره مسائل منطقه‌ای بدون مشارکت مستقیم کشورهای ذی‌نفع است؛ نگرانی‌ای که یادآور کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ است.
در آن کنفرانس، رهبران آمریکا، شوروی و بریتانیا درباره ترتیبات جهان پس از جنگ جهانی دوم تصمیم‌گیری کردند؛ تصمیم‌هایی که بر سرنوشت کشورهای بسیاری تأثیر گذاشت.
اکنون نیز این پرسش مطرح است که آیا ترامپ، پوتین و شی ممکن است درباره پرونده‌هایی مانند ایران و اوکراین به تفاهم‌هایی برسند که منافع کشورهای درگیر را تحت تأثیر قرار دهد؟ البته شرایط امروز جهان با سال ۱۹۴۵ تفاوت‌های اساسی دارد و اختلاف منافع سه قدرت، دستیابی به توافقی فراگیر را دشوار می‌کند. بنابراین، مقایسه نشست شنژن با یالتا بیشتر بیانگر نگرانی از سیاست معامله قدرت‌های بزرگ است تا نشانه‌ای قطعی از وقوع چنین توافقی.
ایران؛ از پرونده هسته‌ای تا امنیت منطقه
قرار گرفتن ایران در دستور کار این نشست، اهمیت موضوع را برای تهران دوچندان می‌کند. آمریکا به دنبال مدیریت پرونده هسته‌ای ایران و پیامدهای امنیتی مناقشه با تهران است. در مقابل، روسیه ضمن برخورداری از روابط سیاسی، امنیتی و نظامی با ایران، ملاحظات گسترده‌تری در مناسبات خود با واشنگتن دارد. چین نیز به‌عنوان یکی از شرکای مهم اقتصادی ایران، خواهان ثبات منطقه و تداوم جریان انتقال انرژی است. از این منظر، پکن بیش از آنکه به دنبال تشدید بحران باشد، به مدیریت تنش‌ها و حفظ منافع اقتصادی خود علاقه‌مند است. در چنین شرایطی، پرونده ایران احتمالاً تنها به موضوع هسته‌ای محدود نخواهد بود و تحولات امنیتی خاورمیانه، آینده مناسبات تهران و واشنگتن و امنیت مسیرهای انتقال انرژی نیز می‌تواند مورد بحث قرار گیرد.
سه سناریو پیش روی تهران
برای بررسی پیامدهای این نشست می‌توان سه سناریوی اصلی را در نظر گرفت.
نخست، دستیابی سه قدرت به تفاهمی حداقلی برای جلوگیری از گسترش بحران و حفظ مسیرهای دیپلماتیک. چنین توافقی می‌تواند به کاهش تنش‌ها کمک کند، هرچند لزوماً به معنای توافق بر سر نحوه مواجهه با ایران نخواهد بود.
سناریوی دوم، آشکار شدن اختلافات واشنگتن، مسکو و پکن درباره ایران است. آمریکا ممکن است خواهان همراهی بیشتر چین و روسیه برای افزایش فشار بر تهران باشد؛ در حالی که دو کشور دیگر احتمالاً بر راهکارهای سیاسی و مخالفت با اقدامات یک‌جانبه تأکید خواهند کرد. سناریوی سوم، تبدیل پرونده ایران به بخشی از چانه‌زنی‌های گسترده‌تر میان قدرت‌های بزرگ است؛ همان احتمالی که نگرانی‌ها درباره تکرار تجربه یالتا را تقویت می‌کند. هنوز شواهدی از توافق پنهانی یا معامله مشخص میان سه قدرت بر سر ایران وجود ندارد. با این حال، قرار گرفتن پرونده تهران در دستور کار چنین نشست مهمی نشان می‌دهد که تحولات ایران بخشی از معادلات کلان امنیت بین‌المللی شده است.
برگرفته از: تابناک