تحولات یمن بار دیگر چین را در برابر آزمونی دشوار در خاورمیانه قرار داده است. پکن که طی سالهای اخیر کوشیده خود را قدرتی میانجی و حامی ثبات منطقهای معرفی کند، اکنون باید میان روابط راهبردی با ایران، همکاریهای گسترده اقتصادی با عربستان و دیگر کشورهای عربی و ضرورت تأمین امنیت مسیرهای دریایی توازن برقرار کند. تشدید درگیریها در یمن و افزایش تهدیدها علیه کشتیرانی دریای سرخ، نشان میدهد که حفظ همزمان این روابط، بدون اتخاذ موضعی روشنتر، دشوارتر از گذشته شده است. اهمیت این بحران زمانی بیشتر میشود که توافق پکن میان ایران و عربستان در مارس ۲۰۲۳ را به یاد آوریم. این توافق به ازسرگیری روابط دیپلماتیک دو کشور کمک کرد و اعتبار تازهای برای دیپلماسی چین به همراه داشت، اما مسئله یمن و اختلافات امنیتی مرتبط با آن را حل نکرد. اکنون پیشروی حوثیها و تهدید بنادر و مسیرهای دریایی عربستان، محدودیتهای آن توافق را آشکارتر کرده است. ریاض از پکن انتظار دارد برای مهار تنشها و اثرگذاری بر رفتار تهران نقش فعالتری ایفا کند، در حالی که چین نمیخواهد با فشار یکجانبه بر ایران، بخشی از نفوذ خود در منطقه را از دست بدهد.
امنیت دریایی و منافع اقتصادی
برای چین، مسئله یمن صرفاً اختلافی منطقهای نیست. تنگه بابالمندب و دریای سرخ از مسیرهای مهم تجارت جهانی و انتقال انرژی هستند. هرگونه اختلال در این آبراهها، هزینه حملونقل را افزایش میدهد و امنیت عرضه نفت را تهدید میکند. این موضوع برای پکن که هم از ایران نفت وارد میکند و هم با عربستان و دیگر کشورهای تولیدکننده انرژی روابط گسترده دارد، اهمیت حیاتی دارد.
گزارشها از گفتوگوهای چین با حوثیها، با هماهنگی ایران، برای تضمین عبور ایمن نفتکشهای چینی حکایت دارند. در صورت تداوم چنین ترتیباتی، بخشی از صادرات انرژی میتواند از خطر در امان بماند، اما امنیت محدود کشتیهای چینی به معنای حل بحران کشتیرانی نیست. تهدید علیه کشتیهای دیگر کشورها همچنان میتواند تجارت منطقهای را مختل کند و روابط پکن با شرکای عربی را تحت فشار قرار دهد.
چین در مواضع رسمی خود بر حاکمیت و تمامیت ارضی یمن و عربستان، حفاظت از غیرنظامیان و زیرساختهای حیاتی و ضرورت دستیابی به راهحل سیاسی تأکید کرده است. همزمان، تحرکات دریایی این کشور در نزدیکی بابالمندب نشان میدهد که پکن بیش از گذشته به ابعاد امنیتی حضور خود در منطقه توجه دارد. با این حال، هنوز نشانهای از تغییر رسمی مأموریت نظامی چین یا ورود مستقیم آن به درگیریها اعلام نشده است.