ستاره صبح- پری ثابت: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه روز گذشته در سفری به تهران با مقام‌های ارشد کشور دیدار کرد؛ سفری که در کنار بررسی روابط دوجانبه، می‌تواند فرصت تازه ای برای رایزنی درباره جلوگیری از جنگ، کاهش تنش و ترتیبات امنیتی منطقه باشد. هرچند روسیه یک ابرقدرت است و عضو شورای امنیت، اما این کشور به دلیل افتادن در باتلاق جنگ اوکراین توان نظامی و اقتصادی اش را از دست داده است. ترامپ بر سر اوکراین شاید ایران با پوتین معامله کرد. زلنسکی، رییس جمهور اوکراین گفته حمایت امریکا از اوکراین کاهش یافته و دیگر نمی تواند روی آمریکا حساب باز کند. مهمتر اینکه روسیه قرار شد برای اینکه جمهوری خواهان در انتخابات میان دوره ای کنگره شکست نخورند 300 هزار تن گاز به آمریکا صادر کند تا ترامپ و حزبش تقویت و قیمت گاز پایین بیاید. از این رو می توان گفت سفر لاوروف به ایران ارسال پیام ترامپ به مقامات ایران در خصوص جنگ یا توافق است. نکته معنادار سفر لاوروف به تهران این است که او قبل از ورود به تهران به منامه پایتخت بحرین رفت و در آنجا در نشست وزرای خارجه عضو شورای همکاری خلیج فارس شرکت کرد و سپس به تهران آمد. روسیه پیش از این از ادعای امارات بر جزایر سه گانه حمایت کرده بود.
میانجیگری مسکو
به گزارش تابناک، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، روز دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵ وارد تهران شد. طبق برنامه اعلام‌شده، او با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، دیدار خواهد کرد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، هدف سفر را پیگیری توافق‌های دوجانبه و مشورت درباره تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی اعلام کرده است.
با این حال، شرایط منطقه به این سفر اهمیتی فراتر از روابط معمول تهران و مسکو می‌دهد. ادامه تنش میان ایران و آمریکا و تلاش‌ها برای یافتن راهی جهت پایان دادن به درگیری‌ها، احتمال گفت‌وگو درباره نقش‌آفرینی روسیه را افزایش داده است.
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، هشتم اکتبر در دیدار با پزشکیان در ترکمنستان آمادگی کشورش را برای کمک به حل بحران و پایان جنگ اعلام کرده بود. در همین چارچوب، سفر لاوروف می‌تواند زمینه‌ای برای بررسی عملی‌تر ابتکارهای دیپلماتیک و راه‌های بازگشت به مذاکرات باشد.
کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، نیز پیش‌تر از اعلام آمادگی پوتین برای تلاش در مسیر پایان دادن به جنگ استقبال کرده بود. از نگاه تهران، هرگونه میانجیگری زمانی اهمیت دارد که به کاهش تنش، تأمین منافع ملی و شکل‌گیری راه‌حلی پایدار منجر شود.
با وجود این، روسیه تنها بازیگر حاضر در مسیر میانجیگری نیست. پاکستان همچنان میانجی اصلی مذاکرات ایران و آمریکا معرفی شده و قطر نیز در انتقال دیدگاه‌های دو طرف نقش داشته است. بنابراین، نقش احتمالی مسکو را باید در کنار این کانال‌های دیپلماتیک و نه لزوماً جایگزین آنها ارزیابی کرد.
همکاری اقتصادی و راهبردی
دستور کار سفر لاوروف به مسائل سیاسی محدود نیست. همکاری‌های اقتصادی، تجارت و سرمایه‌گذاری، طرح‌های مشترک حمل‌ونقل، لجستیک و انرژی نیز از محورهای مورد بحث میان دو کشور به شمار می‌روند. هماهنگی در سازمان ملل و گسترش همکاری در چارچوب‌هایی مانند بریکس، سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز در دستور کار اعلام‌شده قرار دارد. این موضوعات نشان می‌دهد که تهران و مسکو علاوه بر مواجهه با بحران‌های جاری، به دنبال حفظ و گسترش همکاری‌های بلندمدت خود هستند. با این حال، میزان پیشرفت این همکاری‌ها به جزئیات توافق‌ها، شرایط اقتصادی و تحولات سیاسی آینده بستگی خواهد داشت.
طرح امنیت خلیج فارس
یکی از مهم‌ترین محورهای مورد توجه در سفر لاوروف، تلاش روسیه برای تقویت نقش خود در شکل‌دهی به ساختار امنیتی خلیج فارس است. مسکو از اواخر دهه ۱۹۹۰ ایده ایجاد نظام امنیت جمعی در این منطقه را مطرح کرده و در سال‌های بعد آن را تکمیل کرده است. روسیه در ژوئیه ۲۰۱۹ طرح خود را در قالب اسناد رسمی به سازمان ملل ارائه داد و نسخه به‌روزشده آن را نیز در سال ۲۰۲۱ مطرح کرد. اساس این ابتکار بر مشارکت همه کشورهای منطقه، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها، پایبندی به حقوق بین‌الملل و ایجاد اعتماد متقابل استوار است. بر اساس این دیدگاه، امنیت خلیج فارس نباید تنها بر ائتلاف‌های نظامی محدود تکیه داشته باشد یا برخی کشورهای منطقه را از تصمیم‌گیری کنار بگذارد.
تنگه هرمز و آینده منطقه
لاوروف در نشست اخیر خود در منامه نیز بر ضرورت ایجاد ساختاری فراگیر برای امنیت خلیج فارس تأکید کرده بود؛ ساختاری که ایران، کشورهای عربی منطقه و همسایگانی مانند عراق و اردن را در بر بگیرد. او همچنین بحران تنگه هرمز را مرتبط با ریشه‌های گسترده‌تر تنش‌های منطقه‌ای دانست و بر ضرورت بازگشت به مسیر مذاکرات سیاسی و دیپلماتیک تأکید کرد.
از نگاه مسکو، رسیدگی به بحران هرمز، حمایت از راه‌حل سیاسی در یمن و تقویت همکاری منطقه‌ای، بخش‌هایی از یک مسئله به‌هم‌پیوسته هستند. با این حال، تبدیل این پیشنهادها به دستاورد عملی به اراده سیاسی کشورهای منطقه و میزان اعتماد میان آنها بستگی دارد.