گاهی یک روز کاری طولانی، نشستن چندساعته پشت میز یا حتی چند شب خواب نامناسب کافی است تا گردن و شانه‌ها درد بگیرد. در چنین شرایطی، چند دقیقه ماساژ ممکن است همان چیزی باشد که فرد برای سبک‌تر شدن درد به دنبالش است. اما سؤال اینجاست که این تسکین واقعاً اتفاق می‌افتد یا ماساژ فقط برای مدتی حواس ما را از درد پرت می‌کند؟
به گزارش ایرنا، پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند ماساژ می‌تواند در برخی انواع درد، به‌ویژه دردهای عضلانی و اسکلتی، به کاهش درد کمک کند؛ اما این اثر را نباید با درمان قطعی اشتباه گرفت. شواهد درباره شدت و دوام این اثر در بیماری‌ها و دردهای مختلف متفاوت است و در بسیاری از موارد، فایده مشاهده‌شده کوتاه‌مدت است.
یک بررسی جامع از پژوهش‌های انجام‌شده که در سال ۲۰۲۴ در مجله «جاما نت‌ورک اوپن» منتشر شد، تصویر نسبتاً دقیقی از وضعیت تحقیقات ارائه می‌دهد. پژوهشگران در این مطالعه، ۱۲۹ بررسی علمی درباره تأثیر ماساژ بر درد در بزرگسالان را بررسی کردند. از میان آنها، ۴۱ بررسی کیفیت یا میزان اطمینان به نتایج را به‌طور رسمی ارزیابی کرده بودند. در نهایت، هیچ‌یک از نتایج به سطح «قطعیت بالا» نرسید؛ هفت نتیجه شواهدی با قطعیت متوسط داشتند و همه آنها به کاهش درد با ماساژ اشاره می‌کردند. با این حال، بیشتر نتایج همچنان در سطح شواهد با قطعیت پایین یا بسیار پایین قرار داشتند.
بنابراین اگر بخواهیم خیلی ساده جواب بدهیم، پاسخ این است: بله، ماساژ می‌تواند درد را کم کند؛ اما نه هر دردی، نه برای همه افراد و نه لزوماً برای مدت طولانی.
کدام دردها بیشتر به ماساژ پاسخ می‌دهند؟
یکی از حوزه‌هایی که بیشتر درباره آن مطالعه شده، کمردرد است. بررسی‌های علمی نشان داده‌اند که ماساژ ممکن است در کوتاه‌مدت شدت کمردرد را کاهش دهد، اما کیفیت شواهد در این زمینه چندان بالا نیست. مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا نیز با جمع‌بندی مطالعات موجود، اثر احتمالی ماساژ را برای کمردرد بیشتر در کوتاه‌مدت می‌داند و تأکید می‌کند که درباره اثرات طولانی‌مدت شواهد کافی وجود ندارد.
در مورد درد گردن و شانه نیز یافته‌ها نشان می‌دهند که ماساژ می‌تواند برای مدتی درد را کاهش دهد، اما این فایده در بسیاری از مطالعات موقتی بوده است. حتی در بررسی‌هایی که اثر ماساژ از نداشتن هیچ مداخله‌ای بیشتر بوده، همیشه مشخص نشده که ماساژ از سایر روش‌های فعال درمانی بهتر است.
در درد زانو ناشی از آرتروز نیز برخی مطالعات از فایده کوتاه‌مدت ماساژ حمایت کرده‌اند، اما تعداد مطالعات محدود است. درباره سردرد نیز تحقیقات هنوز آن‌قدر منسجم نیست که بتوان با اطمینان گفت ماساژ برای همه انواع سردرد مؤثر است.
این تفاوت‌ها مهم‌اند؛ چون «ماساژ برای درد» یک درمان واحد نیست. درد ناشی از گرفتگی عضلات با درد ناشی از آسیب بافتی، التهاب، آرتروز یا بیماری عصبی یکسان نیست و طبیعی است که پاسخ بدن به یک روش مشابه در همه این شرایط یکسان نباشد.
چرا بعد از ماساژ احساس می‌کنیم
درد کمتر شده است؟
هنوز پاسخ قطعی و واحدی برای این سؤال وجود ندارد. پژوهشگران چند سازوکار احتمالی را مطرح کرده‌اند؛ از جمله تأثیر تحریک مکانیکی بافت‌ها، تغییر در نحوه پردازش پیام‌های حسی و درد و تغییر در پاسخ‌های سیستم عصبی خودکار.
به زبان ساده، درد فقط اتفاقی نیست که در یک نقطه از بدن رخ دهد و مغز آن را مانند یک پیام ساده دریافت کند. مغز و سیستم عصبی دائماً اطلاعات مختلفی از بدن دریافت و آنها را تفسیر می‌کنند. لمس، فشار، گرما، حرکت و توجه نیز می‌توانند در این فرایند نقش داشته باشند. به همین دلیل است که گاهی پس از ماساژ، فرد نه‌تنها در محل درد احساس بهتری دارد، بلکه احساس می‌کند کل بدنش آرام‌تر شده است.
البته اینجا یک نکته مهم وجود دارد: اینکه فرد بعد از ماساژ احساس آرامش می‌کند، به این معنا نیست که علت اصلی درد حتماً برطرف شده است. ممکن است شدت علامت کاهش پیدا کرده باشد، در حالی که عامل ایجادکننده درد همچنان وجود داشته باشد.
مطالعات آزمایشگاهی و پژوهش‌های انجام‌شده روی انسان‌ها نشان داده‌اند که ماساژ می‌تواند با تغییراتی در برخی شاخص‌های فعالیت سیستم عصبی خودکار همراه باشد. برای مثال، یک مطالعه روی ۴۴ زن سالم نشان داد که پس از ماساژ ریتمیک، برخی شاخص‌های تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) تغییر کردند؛ پژوهشگران این یافته را به تغییر در تنظیم خودکار بدن نسبت دادند. البته این مطالعه به معنای اثبات یک اثر درمانی عمومی برای همه افراد نیست.