فرصت پکن برای مصالحه میان تهران و واشنگتن
گروه اقتصاد: سایمون جانسون، اقتصاددان برنده جایزه اقتصاد نوبل و استاد دانشگاه امآیتی و امیر کرمانی، استاد دانشگاه برکلی در یادداشتی تحلیلی برای «بلومبرگ» راه برونرفت آمریکا و ایران را پا درمیانی چین در سازمان ملل عنوان کردند. در ادامه گزیده این مقاله میآید:
پکن اکنون سه دلیل قدرتمند دارد تا برای مصالحه میان ایالاتمتحده و ایران پیشقدم شود:
*مدل رشد اقتصادی چین به شکل غیرمعمولی در برابر رکود جهانی آسیبپذیر است؛
*توانایی چین برای مصون ماندن از شوک نفتی نامحدود نیست؛
*دولتهای خاورمیانه چین را یکی از معدود قدرتهای خارجی میدانند که از نفوذ واقعی بر تهران و واشنگتن برخوردار است.
بااینحال، نکته مهمتر این است که چین موقعیتی منحصربهفرد برای پایدار ساختن هرگونه توافق دارد؛ مشروط بر آنکه شیء در سفر این هفته خود به واشنگتن، بتواند دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا را با این رویکرد همراه سازد.
ضربههای نفتی
این دو اقتصاددان در تشریح چالشهای پکن نوشتند ساختار اقتصاد چین دلایل محکمی در اختیار پکن میگذارد تا نگران سرایت تبعات جهانی این جنگ به اقتصاد خود باشد. اگرچه صادرات چین در ماه اوت رشد سالانه ۲۵ درصدی را ثبت کرد، اما تقاضای داخلی ضعیف است؛ رشد خردهفروشی در ژوئیه تنها ۰.۶ درصد بود و سرمایهگذاری در داراییهای ثابت و مسکن همچنان روند انقباضی را طی میکند.
نفت نیز دلیل فوری دیگری برای مداخله پکن فراهم میسازد؛ چین با ذخایر نفت خام بالایی وارد این منازعه شد و این ذخایر به پکن امکان داد تا همزمان با توقف تردد در تنگه هرمز، واردات خود را روزانه حدود ۵ میلیون بشکه کاهش دهد و از ۱۲ میلیون بشکه در ماههای ژانویه و فوریه به ۷.۱ میلیون بشکه در ژوئن برساند.
بر اساس برآوردهای موسسه کپلر، ذخایر ساحلی چین حتی پس از ماهها برداشت مداوم، در اواخر اوت همچنان رقم چشمگیر یک میلیارد و ۱۷۰ میلیون بشکه را ثبت کرده بود. این اقدام فراتر از حفاظت از خود چین عمل کرد و به نیروی اصلی مهار شوک جهانی نفت بدل شد؛ درواقع، چین با کاستن از تقاضای خود در بازار جهانی، بخش عمدهای از ضربه انسداد هرمز را جذب کرد. اما با افزایش نیازهای مصرفی چین، این موازنه معکوس شده و واردات در ماه اوت به حدود ۸.۹ میلیون بشکه در روز افزایشیافته است.
گرههای ساختاری توافق
نویسندگان یادداشت افزودند کشورهای منطقه خاورمیانه نیز پکن را به سمت ایفای نقشی بزرگتر سوق میدهند؛ کشورهایی که اتکای سنگین امنیتی به واشنگتن برایشان به منبع آسیبپذیری تبدیلشده است. دولتهای منطقهای استفاده از اهرمهای اقتصادی پکن بر تهران را کارآمدتر یافتهاند؛ نشانههای این چرخش در سفر ولیعهد ابوظبی به پکن، تماس تلفنی محمد بن سلمان با رئیسجمهور چین و سفر اخیر نخستوزیر قطر به چین بهخوبی نمایان است. بنابراین، یک توافق عملیاتی نیازمند بازرسیهای راستی آزمایی شده هستهای، خویشتنداری منطقهای، رفع پایدار تحریمها، تضمین آزادی دریانوردی در تنگه هرمز و یک بسته بزرگ توسعه اقتصادی است. چین بهترین جایگاه را برای عملیاتی کردن چنین توافقی داراست: خریدهای نفتی و حجم تجارت آن میتواند اثرات اقتصادی تحریمهای آمریکا را خنثی سازد، موقعیت پکن بهعنوان خریدار اصلی نفت ایران به آن اهرم چانهزنی میدهد و شرکتهای چینی از توان فنی و مالی لازم برای اجرای سرمایهگذاریهای زیرساختی بهمنظور ملموس ساختن منافع صلح برخوردارند.
فشار اقتصادی
نویسندگان بلومبرگ در تحلیل متغیرهای بازدارنده تأکید کردند نادیده گرفتن هزینههای اقتصادی جنگ برای هر سه طرف ناممکن شده است. در ایران، آخرین دادهها نشان میدهد نرخ تورم نقطهبهنقطه در ماه ژوئیه در بستری از انقباض اقتصادی به ۸۸ درصد اوج گرفته است. در ایالاتمتحده، بهای هر گالن بنزین به بالای ۴.۴۰ دلار و گازوئیل به بیش از ۶ دلار رسیده و بازده اوراق قرضه دهساله خزانهداری آمریکا با عبور از ۵ درصد، بالاترین سطح از سال ۲۰۰۷ را ثبت کرده است. این بحرانها انگیزهای قوی برای خروج از جنگ ایجاد میکند، اما فشار اقتصادی بهخودیخود دستیابی به توافق را تسهیل نمیکند؛ بدون یک بسته اقتصادی گسترده و معتبر، این وضعیت تنها مطالبات طرفین برای توجیه هزینهها را بالا میبرد.
گشایشی دیپلماتیک
سفرشی جین به واشنگتن گشایشی دیپلماتیک و حیاتی است؛ پکن اکنون منافع مستقیمی در توقف خسارت اقتصادی جنگ دارد، با تقاضای فزاینده پایتختهای خاورمیانه برای مداخله روبهروست و از اهرمهای کمنظیری بر عناصر کلیدی یک راهحل پایدار بهره میبرد. شیء اصول کلی را در قاهره و دهلینو تبیین کرده و گام بعدی، تبدیل این اصول به طرحی انضمامی است که مهار برنامه هستهای، لغو پایدار تحریمها، آزادی دریانوردی و یک بسته سرمایهگذاری قابلاتکا را به هم پیوند دهد؛ طرحی که در صورت همراهی رئیسجمهور آمریکا، میتواند دستاوردهای شگرفی به دنبال داشته باشد.