ستاره صبح - فرزاد فریدونی:تابستان که از راه میرسد، حتی یک پیادهروی کوتاه هم میتواند خستهکننده باشد. خیلیها تصور میکنند دلیل این خستگی فقط عرق کردن یا کمآبی بدن است، اما ماجرا پیچیدهتر از اینهاست. وقتی دمای محیط بالا میرود، بدن باید انرژی بیشتری مصرف کند تا دمای داخلی خود را در محدوده طبیعی نگه دارد. همین تلاش مداوم میتواند باعث احساس خستگی، کاهش تمرکز و حتی تغییر خلقوخو شود.
بدن چگونه خودش را خنک میکند؟
بدن انسان تقریباً همیشه در حال تولید گرماست. مغز، قلب، عضلات و حتی فرایند هضم غذا انرژی مصرف میکنند و بخشی از این انرژی به گرما تبدیل میشود. در شرایط عادی، بدن با کمک جریان خون و تعریق، این گرما را به محیط منتقل میکند.
اما وقتی هوا بسیار گرم است، دفع گرما دشوارتر میشود. رگهای خونی نزدیک سطح پوست گشاد میشوند تا خون گرم بیشتری به سطح بدن برسد. همزمان غدد عرق فعال میشوند. تبخیر عرق از سطح پوست به خنک شدن بدن کمک میکند، اما همین فرایند باعث از دست رفتن آب و الکترولیتها میشود.
چرا احساس بیحالی میکنیم؟
یکی از دلایل مهم خستگی در گرما، افزایش فشار واردشده بر سیستم قلبیعروقی است. وقتی رگهای پوستی گشاد میشوند، قلب باید خون بیشتری را جابهجا کند تا هم اندامها خونرسانی مناسبی داشته باشند و هم گرما از بدن خارج شود.
اگر فرد همزمان آب زیادی از دست بدهد، حجم خون کاهش پیدا میکند و قلب برای حفظ گردش خون باید بیشتر کار کند. نتیجه میتواند احساس ضعف، سرگیجه، سردرد و کاهش توان جسمی باشد.
از طرف دیگر، گرمای زیاد روی خواب نیز اثر میگذارد. بدن برای خواب راحت باید اندکی از دمای مرکزی خود بکاهد. اگر اتاق بیش از اندازه گرم باشد، این فرایند دشوارتر میشود و کیفیت خواب پایین میآید. بنابراین ممکن است فرد صبح از خواب بیدار شود، اما همچنان احساس خستگی داشته باشد.
مغز هم از گرما در امان نیست
گرما فقط عضلات را خسته نمیکند. پژوهشها نشان دادهاند که دمای بالا میتواند بر توجه، سرعت واکنش و عملکرد ذهنی نیز اثر بگذارد. وقتی بدن برای تنظیم دما تحت فشار قرار دارد، منابع بیشتری از انرژی و گردش خون درگیر این فرایند میشوند.
به همین دلیل است که در روزهای بسیار گرم، انجام کارهایی که به تمرکز طولانی نیاز دارند ممکن است دشوارتر شود. حتی احساس کلافگی و کاهش انگیزه نیز میتواند با شرایط گرمایی ارتباط داشته باشد.
چه کسانی بیشتر مراقب باشند؟
همه افراد واکنش یکسانی به گرما ندارند. سالمندان، کودکان، افراد مبتلا به برخی بیماریهای مزمن و کسانی که فعالیت بدنی سنگین انجام میدهند، ممکن است آسیبپذیرتر باشند. ورزش کردن در ساعات بسیار گرم روز نیز فشار بیشتری بر بدن وارد میکند.
نوشیدن آب به اندازه کافی، پوشیدن لباس سبک، استراحت در محیط خنک و کاهش فعالیت شدید در گرمترین ساعات روز، از سادهترین راههای کاهش فشار گرماست. البته مصرف بیش از اندازه آب در مدت کوتاه نیز توصیه نمیشود و در فعالیتهای طولانی یا تعریق شدید، توجه به تعادل الکترولیتها اهمیت پیدا میکند.
گرما را جدی بگیریم
خستگی در یک روز گرم معمولاً مسئلهای ساده و گذراست، اما اگر با گیجی، غش، سردرد شدید، تهوع، ضعف غیرعادی یا افزایش شدید دمای بدن همراه شود، میتواند نشانه بیماریهای مرتبط با گرما باشد و نیاز به اقدام فوری پزشکی داشته باشد.
گرما برای بدن فقط یک احساس ناخوشایند نیست؛ یک فشار فیزیولوژیک واقعی است. بدن برای خنک ماندن انرژی مصرف میکند و همین تلاش، بخشی از توان ما را میگیرد. شاید به همین دلیل است که در یک روز گرم، کاری که معمولاً ساده به نظر میرسد، ناگهان سخت و خستهکننده میشود. شناخت این فرایند کمک میکند در روزهای گرم، به جای جنگیدن با بدن، شرایط مناسبتری برای آن فراهم کنیم.