گروه بینالملل:جنگ ایران و آمریکا، علاوه بر پیامدهای مستقیم نظامی و اقتصادی، به عاملی برای بازنگری در موازنه قدرت و معماری امنیتی خلیج فارس تبدیل شده است. محور اصلی تحلیل مطرحشده در گزارش جماران این است که تحولات میدان جنگ و سپس مذاکرات، محاسبات واشنگتن درباره توان ایران، تنگه هرمز و مناسبات امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
یکی از مهمترین موضوعات، تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که به دلیل نقش آن در انتقال انرژی، اهمیت راهبردی جهانی دارد. بر اساس روایت گزارش، واشنگتن در ابتدا بر این تصور بود که ایران توانایی ادامه انسداد یا ایجاد اختلال طولانیمدت در تنگه را ندارد. با این حال، استمرار بحران و پیامدهای آن برای کشتیرانی و بازار انرژی، این محاسبه را پیچیدهتر کرد.
در این چارچوب، تنگه هرمز از یک موضوع صرفاً جغرافیایی به اهرمی مهم در مذاکرات و چانهزنیهای سیاسی تبدیل شد. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم هرگونه اختلال در مسیر عبور انرژی میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد و بازارهای جهانی نفت و گاز را تحت تأثیر قرار دهد.
از نگاه مطرحشده در گزارش، مسئله مهم دیگر این است که توانایی اعمال فشار نظامی بر ایران الزاماً به معنای دستیابی سریع به اهداف سیاسی نیست. حملات نظامی میتوانند خسارتهایی ایجاد کنند، اما تبدیل فشار نظامی به امتیازات سیاسی نیازمند شرایط دیگری است. در مقابل، ایران نیز تلاش کرده ظرفیتهای راهبردی خود و امکان اثرگذاری بر امنیت کشتیرانی و انرژی در خلیج فارس را به عنوان بخشی از اهرمهای مذاکره حفظ کند.
کشورهای حاشیه خلیج فارس طی دهههای گذشته بخش مهمی از امنیت خود را بر همکاری با آمریکا و حضور نظامی این کشور استوار کردهاند. جنگ اخیر، آسیبپذیری زیرساختهای انرژی، بنادر، فرودگاهها و مسیرهای تجاری آنها را آشکارتر کرد و این پرسش را افزایش داد که آیا سازوکار امنیتی موجود برای شرایط جدید کافی است یا خیر.
در همین راستا، بحث درباره حرکت کشورهای منطقه به سوی معماری امنیتی متنوعتر مطرح شده است؛ ساختاری که در آن آمریکا همچنان نقش مهمی دارد، اما همکاری با سایر قدرتهای منطقهای و بینالمللی نیز میتواند افزایش یابد.
در مجموع، گزارش جماران جنگ را صرفاً یک رویارویی دوجانبه نمیداند، بلکه آن را عاملی مؤثر بر توزیع قدرت در غرب آسیا میداند. اهمیت تنگه هرمز، امنیت انرژی، توان موشکی و پهپادی و حفاظت از زیرساختهای حیاتی، از جمله موضوعاتی هستند که میتوانند سیاستهای امنیتی آینده منطقه را شکل دهند. به این ترتیب، پیامد جنگ ممکن است تنها تغییر در توان نظامی طرفین نباشد، بلکه بازتعریف موازنه قدرت و ترتیبات امنیتی در خلیج فارس باشد.
برگرفته از جماران