النینو چیست؟
پدیدههایی مانند النینو، جوی هستند که با جابهجایی انرژی و تغییر الگوهای باد و فشار هوا، میتوانند بر توزیع بارش و دما در جهان اثر بگذارند.
سازمان جهانی هواشناسی تأکید کرده که النینوی قوی میتواند الگوهای بارش و دما را در جهان جابهجا کند و احتمال رخدادهای آبوهوایی را افزایش دهد.
پیشبینیها از تأثیر النینو
بر اساس آخرین ارزیابیهای سازمان جهانی هواشناسی و مراکز پیشبینی اقلیمی، النینوی ۲۰۲۶ در حال تقویت است و احتمال تداوم آن تا پاییز و زمستان بالا ارزیابیشده است. سازمان جهانی هواشناسی در آخرین گزارش خود احتمال تداوم النینو تا فوریه ۲۰۲۷ را نزدیک به ۱۰۰ درصد اعلام کرده و پیشبینی کرده است که این پدیده بتواند الگوهای بارش و دما را در جهان تغییر دهد. مرکز پیشبینی اقلیمی آمریکا نیز در مردادماه امسال اعلام کرده است که احتمال وقوع یک النینوی قوی در پاییز و زمستان نیمکره شمالی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ بیش از ۹۰ درصد است. بر اساس این ارزیابی، در فصل اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶ احتمال شکلگیری یک رویداد تاریخی با شدت بسیار بالا نیز قابلتوجه است.
پاییز پر بارش
شایان یگانه با اشاره به پدیده النینو توضیح داد: النینو میتواند در برخی شرایط موجب جابهجایی کمربندهای جوی و تغییر موقعیت آنها شود و در صورت جابهجایی این کمربند به سمت عرضهای بالاتر، شرایط برای افزایش بارندگی در مناطقی از ایران فراهم میشود.
او البرز با اشاره به پیشبینیهای انجامشده برای ماههای پیش رو، اظهار کرد: بر اساس برخی پیشبینیها، برای امسال پاییز پربارشی در ایران پیشبینیشده است.
فرسایش خاک
علیاکبر شایان یگانه، عضو هیئتعلمی دانشگاه فرهنگیان البرز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به بارندگیهای روزهای اخیر و تأثیر پدیده النینو بر اقلیم ایران، درباره عوامل مؤثر بر بارش در کشور، گفت: اغلب بارندگیهای ایران تحت تأثیر سامانههای پرفشار جنبحارهای و الگوهای گردش جوی قرار دارد و در کنار این عوامل، موانع طبیعی مانند جهتگیری رشتهکوهها نیز نقش مهمی در میزان بارش کشور دارند. شایان یگانه در پاسخ به پرسشی درباره میزان فرسایش خاک در پی بارشهای شدید و وقوع سیلابها، اظهار کرد: متأسفانه بر اساس آمارهایی که در اختیارداریم، ایران ازجمله کشورهایی است که با نرخ بالای فرسایش خاک در جهان مواجه است و یکی از مهمترین دلایل آن، از بین رفتن پوشش گیاهی و پوشش طبیعی سطح خاک است. شایان یگانه با اشاره بهشدت بالای فرسایش خاک در ایران، گفت: متأسفانه میانگین فرسایش خاک در ایران حدود ۱۶.۵ تن در هکتار است و نرخ فرسایش خاک در کشور تقریباً ۲ تا ۲.۵ برابر میانگین آسیا و ۶ تا ۷ برابر میانگین جهانی برآورد میشود.
مدیریت اراضی
وی با تأکید بر اینکه ایران در زمره کشورهایی با بالاترین نرخ فرسایش خاک در جهان قرار دارد، اضافه کرد: این در حالی است که کشور تنها حدود ۱.۱ درصد از مساحت خشکیهای زمین را در اختیار دارد، اما حدود ۸ درصد از فرسایش خاک جهان به ایران مربوط میشود. این آمار نشاندهنده شدت بالای روند فرسایش خاک در کشور است و ضرورت اتخاذ سیاستهای جدی برای حفاظت از پوشش گیاهی، مدیریت صحیح اراضی و کاهش عوامل انسانی مؤثر بر فرسایش خاک را نشان میدهد. خاک از منابع بسیار ارزشمند طبیعی است و تشکیل آن فرآیندی بسیار زمانبر است. در برخی مناطق کشور ممکن است برای تشکیل تنها یک سانتیمتر خاک، حدود ۴۰۰ سال زمان نیاز باشد. وی تصریح کرد: اگر یک سانتیمتر خاک طی ۴۰۰ سال تشکیلشده باشد، از بین رفتن چندین سانتیمتر خاک در یک رخداد فرسایشی به معنای از دست رفتن محصول هزاران سال فرآیند تشکیل خاک است؛ بنابراین حفاظت از پوشش گیاهی و جلوگیری از فرسایش خاک باید بهعنوان یکی از اولویتهای جدی در مدیریت منابع طبیعی کشور موردتوجه قرار گیرد. در برخی کشورها برای حفظ پوشش گیاهی و جلوگیری از فرسایش خاک، جمعیت گونههای جانوری نیز مدیریت میشود. برای مثال، در برخی مناطق آمریکا که افزایش جمعیت گوزنها موجب فشار بیشازحد بر پوشش گیاهی شده بود، با اجرای برنامههای مدیریت جمعیت، تعداد این حیوانات را کنترل کردند تا پوشش گیاهی و خاک منطقه آسیب نبیند.
وی افزود: ما از یکسو با بیدقتی در بهرهبرداری از منابع طبیعی، پوشش گیاهی را تخریب میکنیم و از سوی دیگر، با ساختوساز در مسیر رودخانهها و مسیلها، شرایط را برای تشدید خسارات ناشی از سیلاب فراهم میکنیم.
رخدادهای طبیعی
عضو هیئتعلمی دانشگاه فرهنگیان البرز بابیان اینکه احتمال تشدید این رخدادها در سالهای آینده نیز وجود دارد، گفت: انتظار داریم که در آینده نیز با چنین حوادثی مواجه شویم؛ بنابراین لازم است علاوه بر توجه به عوامل اقلیمی، مدیریت سرزمین، حفظ پوشش گیاهی و جلوگیری از ساختوساز در مسیرهای طبیعی آب نیز بهطورجدی موردتوجه قرار گیرد.